Bạch tuộc cái chỉ sinh sản một lần trước khi chết. Sau khi đẻ trứng, chúng sẽ nhịn đói và canh chừng đến khi trứng nở rồi “trút hơi thở cuối cùng”. Bạn đời của chúng cũng chung số phận, sau khi giao phối thì nó sẽ chết do bị bạch tuộc cái tấn công và ăn thịt.
Trong môi trường nuôi nhốt, quá trình này diễn ra nhanh và cực đoan hơn hẳn. Một số bạch tuộc cái còn tự xé xác hoặc gặm nát xúc tu của mình.
Vào năm 1977, chuyên gia sinh học Jerome Wodinsky từ Đại học Brandeis (Mỹ) đã thử nghiệm loại bỏ dây thần kinh thị giác của bạch tuộc cái. Kết quả, bản năng làm mẹ của bạch tuộc biến mất. Cô ấy bỏ tổ trứng, bắt đầu đi săn và ăn trở lại. Thậm chí còn kết đôi và sống lâu hơn.
Quá trình nở trứng của bạch tuộc
Đến năm 2015, nhóm nghiên cứu đã giải mã thành công bộ gene của bạch tuộc. Còn trong thí nghiệm lần này, họ quyết định tìm hiểu quá trình sinh sản của chúng trong môi trường nuôi nhốt.
Giai đoạn đầu tiên, bạch tuộc cái chưa giao phối là một thợ săn lão luyện bởi trong cơ thể có nồng độ Neuropeptide rất cao. Đây là loại protein dùng để giao tiếp giữa các neuron thần kinh. Đồng thời, loại gene sản sinh catecholamine - một dạng chất truyền dẫn thần kinh có liên quan đến hệ trao đổi chất khiến chúng cực kỳ sung sức.
Giai đoạn thứ hai, bạch tuộc cái bước vào thời kỳ của một “bà mẹ bỉm sữa”. Thời gian ấp trứng kéo dài trong khoảng 3 – 4 ngày. Chúng không đi bất kỳ đâu, làm mọi cách để trông tổ.
Giai đoạn thứ 3, bạch tuộc tuyệt thực trong 8 – 10 ngày khiến sức khoẻ bị suy yếu nghiêm trọng.
Giai đoạn thứ 4, bạch tuộc có dấu hiệu bị kích động và các diễn biến sau đó thật tồi tệ. Chúng rời tổ không phải đi săn mà liên tục lao đầu vào thành bể. Da dẻ trở nên nhợt nhạt vì thiếu dưỡng chất còn cơ bắp teo tóp lại. Cuối cùng, khi trứng nở ra cũng là lúc bạch tuộc cái chết.
Trong một nghiên cứu mới đây, các nhà thần kinh học của Đại học Chicago xác định được cơ chế sinh học sau câu chuyện này rùng rợn này. Cụ thể, mọi nguyên nhân đều đến từ tuyến thị giác trong cơ thể bạch tuộc.
“Thật tuyệt, đây là lần đầu tiên chúng ta có thể xác định được cơ chế gây ra các hành vi cực đoan của bạch tuộc”, trưởng nhóm nghiên cứu cho biết.
Các nhà nghiên cứu đã thu thập các tuyến thị giác của bạch tuộc trong từng giai đoạn nói trên để phân tích ARN. Kết quả, bạch tuộc chưa kết đôi có nồng độ Neuropeptide rất cao, còn sau đó thì tụt xuống thảm hại. Có thể chính yếu tố này đã khiến bạch tuộc không còn muốn tốn năng lượng đi tìm con mồi nữa.
Đó là cơ chế, còn về nguyên nhân thì khoa học chưa có lý giải cụ thể. Theo nhóm nghiên cứu, bạch tuộc có hành vi săn đồng loại nên rất có thể đó là một cơ chế tiến hoá để bạch tuộc không ăn thịt con mình. Và nếu đứng ở phương diện này, hành vi của bạch tuộc có thể cũng không quá đen tối như chúng ta tưởng.
