"Đôi mắt" có thể nhìn xuống lòng đất
Nếu con người không thể nhìn xuyên qua mặt đất thì radar xuyên đất lại làm được điều đó bằng sóng điện từ.
Thiết bị sẽ phát sóng xuống dưới lòng đất. Khi sóng gặp các lớp đất, đá hoặc vật thể có cấu tạo khác nhau, chúng sẽ phản xạ trở lại.
Máy sẽ thu nhận các tín hiệu này rồi chuyển thành dữ liệu, giúp các chuyên gia xác định vị trí, độ sâu và hình dạng của những khu vực bất thường bên dưới mặt đất.
Có thể hình dung radar xuyên đất giống như cách loài dơi phát sóng âm để xác định vật cản trong bóng tối. Thay vì âm thanh, thiết bị sử dụng sóng điện từ để "quan sát" những gì nằm dưới lòng đất.
Một hệ thống radar xuyên đất thường gồm bộ điều khiển, máy tính hiển thị và lưu dữ liệu cùng các ăng-ten phát và thu tín hiệu.
Vì sao radar xuyên đất được đánh giá cao?
Điểm đặc biệt của radar xuyên đất là không cần đào bới nhưng vẫn có thể khảo sát những gì nằm bên dưới mặt đất.
Nhờ đó, công nghệ này mang lại nhiều lợi thế:
- Xác định khá chính xác vị trí và độ sâu của các vật thể ngầm.
- Có thể phát hiện những khu vực có cấu trúc bất thường dưới lòng đất.
- Không làm hư hại công trình hay khu vực khảo sát.
- Hoạt động được ở nhiều nơi như thành phố, công trình lịch sử hay khu dân cư.
- Dữ liệu được hiển thị dưới dạng hình ảnh trực quan và có thể lưu lại để tiếp tục phân tích.
Một công nghệ nhưng có rất nhiều ứng dụng
Hơn 40 năm qua, radar xuyên đất đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia.
Công nghệ này giúp tìm kiếm và lập bản đồ các công trình ngầm như đường ống nước, cáp điện, cáp viễn thông; kiểm tra kết cấu đường bộ, đường sắt và sân bay; phát hiện các lỗ rỗng trong bê tông; khảo sát địa chất, mực nước ngầm hay các hang động dưới lòng đất.
Trong lĩnh vực khảo cổ học, radar xuyên đất còn giúp phát hiện những di tích bị chôn vùi hàng trăm, hàng nghìn năm mà không cần khai quật ngay từ đầu.
"Nhìn" vào quá khứ mà không cần đào bới
Nhiều nhà khảo cổ học gọi radar xuyên đất là công nghệ có thể "nhìn vào quá khứ".
Tại thành phố Siena (Ý), các nhà khoa học đã sử dụng radar để quét nền của một nhà thờ cổ gần 800 năm tuổi. Kết quả cho thấy dấu vết của một công trình cổ hơn 1.200 năm nằm ngay bên dưới mà không cần bóc dỡ nền đá.
Ở thành phố cổ Carnuntum (Áo), radar cùng các thiết bị địa vật lý khác còn giúp các chuyên gia dựng lại bản đồ của cả một đô thị La Mã cổ rộng lớn. Nhiều bức tường, quảng trường và công trình kiến trúc được phát hiện dù vẫn nằm nguyên dưới lòng đất.
Nhờ những công nghệ như vậy, các nhà khảo cổ có thể lưu giữ thông tin về di sản trước khi chúng bị ảnh hưởng bởi quá trình đô thị hóa hoặc xây dựng hiện đại.
Góp sức tìm kiếm các anh hùng liệt sĩ
Không chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học, radar xuyên đất hiện còn được đưa vào tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.
Trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", các nhà khoa học của Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) đã sử dụng radar xuyên đất để khảo sát nhiều khu vực nghi có mộ liệt sĩ.
Thiết bị không thể khẳng định chính xác nơi có hài cốt, nhưng có thể phát hiện những vùng đất có dấu hiệu bất thường, từ đó giúp lực lượng tìm kiếm khoanh vùng và lựa chọn vị trí khảo sát phù hợp hơn.
Đây là một lợi thế rất lớn bởi sau nhiều chục năm, địa hình đã thay đổi, đất bị san lấp nhiều lần, còn xương và các vật dụng chôn theo cũng dần phân hủy, khiến việc tìm kiếm trở nên vô cùng khó khăn.
Trong một số trường hợp, radar xuyên đất còn được kết hợp với các phương pháp khảo sát địa vật lý khác như điện trở suất, sau đó dữ liệu được xử lý trên mô hình 3D để tăng độ chính xác trước khi đề xuất phương án khai quật.
Công nghệ đồng hành cùng lòng biết ơn
Radar xuyên đất không phải là "chiếc máy thần kỳ" có thể chỉ ngay vị trí của mọi ngôi mộ hay di tích. Tuy nhiên, công nghệ này giúp các chuyên gia thu hẹp phạm vi tìm kiếm, tiết kiệm thời gian và hạn chế việc đào bới không cần thiết.
Từ việc khám phá các thành phố cổ hàng nghìn năm tuổi đến hỗ trợ tìm kiếm các anh hùng liệt sĩ, radar xuyên đất đang cho thấy khoa học và công nghệ không chỉ giúp con người hiểu thêm về Trái Đất mà còn góp phần gìn giữ lịch sử, tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
