Cún Bông: Chào nhà thơ thần đồng, nhà thơ của “Góc sân và Khoảng trời”, các vị khách trên chuyến tàu mùa xuân rất tò mò không biết Tết quê xưa trong ký ức của “cậu bé Khoa” có những điều gì đặc biệt?
Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Dạo cu cậu Khoa còn bé, những ngày cuối năm giáp Tết rậm rịch lắm. Cả nhà chuẩn bị lá dong, gạo nếp trước đó đến mấy ngày. Rồi gói bánh, luộc bánh, thức suốt đêm, chờ ăn miếng bánh chưng đầu tiên. Giây phút ấy thật hồi hộp sung sướng!
Người bận nhất nhà vào dịp Tết là mẹ. Ngày cuối năm, chiều 29 Tết, mẹ thường pha một thùng nước vôi, buộc ngọn chổi rơm gọn lại, rồi bảo tôi ra quét vào các gốc cây. Cậu bé Khoa ngày ấy cứ tròn mắt ngạc nhiên. Thấy vậy, mẹ bảo: “Để sắm áo mới cho cây cối. Ngày Tết, mình mặc áo mới, thì cây cối nó cũng được mặc áo mới chứ!”. Thế là tôi ra vườn, lọ mọ quét nước vôi lên từng gốc cây. Cây bưởi, cây dừa, cây cau, cây na, cây mít...
Sáng mùng Một, đúng là ngày đầu năm mới, nước vôi đã khô, cả khu vườn sáng rực lên, tưng bừng trong màu trắng đồng phục của cây cối. Bữa cỗ Tân xuân, mẹ cũng lại lấy thức ăn, chia làm nhiều phần, phần nào cũng có đầy đủ các món xôi, chè, thịt, miến, dưa hành... rồi bảo tôi cho gà, chó, mèo, lợn cùng ăn. Người được ăn món gì thì những con vật nuôi trong nhà cũng được ăn những món ấy. Mẹ lại bảo: “Mình có Tết, các con vật nuôi cũng phải có Tết chứ!”.
Bây giờ, anh chị em tôi đều đã lớn lên và chuyển ra thành phố. Mẹ tôi đã theo mây trắng về trời, mỗi dịp về thăm ngôi nhà xưa tôi lại nhớ đến khu vườn được mặc áo mới tinh ngày Tết. Và tôi nhớ đến khu vườn ấm, cái thời chúng tôi còn bé tí, vẫn lăng xăng ríu rít ở nhà...
Cún Bông: Có điều gì mẹ dặn từ bé khiến bây giờ nhà thơ vẫn nhớ?
Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Đó là vào một buổi tối, mẹ sai cậu nhóc Khoa mang đèn ra vườn hái trầu. Mẹ dặn, nhớ phải vặn to ngọn đèn, để cây trầu nhận ra chủ. Trước khi hái, phải nói: “Trẩu trẩu, trầu trầu. Mày làm chúa tao. Tao làm chúa mày. Tao không hái ngày. Thì tao hái đêm. Tỉnh dậy cho tao hái”. Mẹ nói rằng, ngày xưa, mẹ hái trầu đêm, bà cũng dặn thế. Không nói như vậy, giàn trầu sẽ lụi.
Thế rồi, khi ngoại tôi mất, mẹ xé chiếc khăn trắng ra thành hàng trăm mảnh nhỏ. Mẹ bảo tôi: “Con hãy ra đeo cho cả cây cối đi, không cây cối cũng lụi mất. Bà mất rồi, con thấy cây cối có buồn không?”...
Từ nhỏ, trong mắt tôi, mọi con vật nuôi đến cây cối trong nhà cũng đều có niềm vui, nỗi buồn như một con người, tình cảm ấy, tôi tiếp nhận từ mẹ. Tiếp nhận rất tự nhiên và viết trong mỗi bài thơ của mình cũng rất tự nhiên. Lúc ấy tôi hoàn toàn không biết đó là thủ pháp nhân hóa trong nghệ thuật. Mẹ tôi cũng không có ý định dạy tôi làm nghệ thuật, bởi bà chưa từng đến lớp ngày nào.
Sau này, khi chúng tôi đã được làm cha, làm mẹ, bà lại dặn chúng tôi: “Phải dạy trẻ con yêu thiên nhiên, cây cối, các con vật trong nhà. Một đứa trẻ không bẻ ngọn cây non, không bắn một con chim non đang bay, không làm gẫy chân một con cào cào nhỏ thì sau này lớn lên sẽ không làm những điều ác đối với con người...”. Càng ngày tôi mới thấm thía lời của mẹ những ngày thơ ấu!
Cún Bông: Vậy Tết ngày xưa “cậu bé Khoa” có được mẹ nhắc phải làm thế nào để một năm mới không bị “giông” và gặp được nhiều may mắn không?
Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Trong ký ức của những đứa trẻ quê ngày xưa, ngày Tết là ngày trọng đại. Trọng đại không phải vì được ăn no và mặc áo đẹp vào 3 ngày Tết trong khi cả năm ăn không đủ no áo không đủ ấm. Mà trọng đại vì bao nhiêu hy vọng của một năm mới no đủ, sung túc đều được gửi gắm hy vọng vào ngày Tết, đặc biệt là ngày Mùng Một Tết. Ngoài chuyện kiêng tuyệt đối không được làm đổ vỡ bát đũa, cốc chén, không được quét nhà khỏi cả năm tán hết lộc thì mẹ tôi còn có cách cầu may rất đặc biệt. Trước Tết mẹ đã đổi được rất nhiều đồng bạc lẻ, mẹ rải đầy nhà để ai đến chúc Tết cũng phải thốt lên: “Nhà sao nhiều tiền quá”. Rồi mẹ còn đem cả nắm thóc trộn với gạo nấu cơm để khi bưng bát cơm ăn, mẹ sẽ nghe nhiều tiếng kêu “thóc, thóc, sao nhiều thóc thế”...
Một năm mới mơ thấy nhà có nhiều tiền, lắm thóc, đó là giấc mơ của tất cả người nông dân thời ấy. Nhưng cách làm đặc biệt riêng của mẹ thì khắc sâu vào trong ký ức của tất cả anh em chúng tôi để dù có đi đâu, làm gì, chúng tôi vẫn nhớ đến ước mong của mẹ mà sống giản dị và luôn nhắc mình là người tử tế.
Cún Bông: Xin thay mặt tất cả các hành khách trên chuyến tàu mùa xuân cảm ơn nhà thơ Trần Đăng Khoa đã chia sẻ những ký ức rất đẹp về Tết của mình. Chúc nhà thơ luôn là người bạn đồng hành yêu mến với nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam!
Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Xin chúc những vị khách đặc biệt trên chuyến tàu mùa xuân của Cún Bông chăm học một năm mới thật nhiều niềm vui và may mắn. Chúc chuyến tàu của Cún Bông càng ngày càng có nhiều hành khách yêu mến và tìm đến!
