Giúp học sinh nhận diện và ứng phó với nguy cơ trên mạng
Theo hướng dẫn, giáo dục an toàn mạng toàn diện là quá trình giáo dục có hệ thống nhằm hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng môi trường số an toàn, lành mạnh, có trách nhiệm và có đạo đức; biết bảo vệ bản thân, người khác và dữ liệu cá nhân; nhận diện, phòng ngừa, ứng phó với các nguy cơ trên mạng; tuân thủ pháp luật và duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần.
Thông qua đó, học sinh được trang bị năng lực để sử dụng Internet, mạng xã hội, nền tảng học tập trực tuyến, dữ liệu số và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) một cách an toàn, lành mạnh, nhân văn và có trách nhiệm.
Việc triển khai cũng nhằm hình thành, phát triển các năng lực thiết yếu của công dân số; đồng thời nâng cao trách nhiệm và khả năng phối hợp giữa nhà trường, giáo viên, cán bộ tư vấn học đường, cha mẹ học sinh và các lực lượng liên quan trong phòng ngừa, phát hiện, tiếp nhận, hỗ trợ ban đầu, xử lí và phục hồi sau sự cố trên môi trường số.
Không tổ chức thành môn học, tiết học riêng
Bộ GD&ĐT yêu cầu việc tổ chức giáo dục an toàn mạng phải phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương và cơ sở giáo dục, bảo đảm thiết thực, khả thi và hiệu quả.
Đáng chú ý, nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện được lồng ghép, tích hợp trong các môn học, hoạt động giáo dục và hệ thống kế hoạch, hồ sơ hiện hành của nhà trường; không làm phát sinh hồ sơ mới, không tổ chức thành môn học, tiết học riêng.
Hoạt động giáo dục phải lấy học sinh làm trung tâm; bảo đảm an toàn tâm lí, quyền riêng tư và bảo mật thông tin cá nhân của học sinh trong quá trình dạy học, khảo sát, đánh giá và hỗ trợ triển khai thực hiện.
Việc triển khai cần chú trọng thực hành, trải nghiệm, xử lí tình huống và tạo sản phẩm học tập, giúp học sinh biết nhận diện, phòng ngừa, ứng phó và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp rủi ro trên môi trường số. Bộ GD&ĐT lưu ý không biến giáo dục an toàn mạng toàn diện thành hoạt động tuyên truyền hình thức hoặc nội dung kĩ thuật chuyên sâu vượt quá yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông.
Môn Tin học giữ vai trò nòng cốt trong việc cung cấp kiến thức nền tảng, kĩ năng số cốt lõi và nguyên tắc sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Bên cạnh đó, các nội dung về an toàn mạng được khuyến khích lồng ghép, tích hợp trong các môn học, hoạt động giáo dục khác.
Việc triển khai cũng cần tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, cơ quan quản lí giáo dục, cơ quan chuyên môn, tổ chức bảo vệ trẻ em, cơ quan công an, y tế, đoàn thể, doanh nghiệp công nghệ và các lực lượng liên quan theo quy định của pháp luật.
8 chủ đề về an toàn trên môi trường số
Theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, các cơ sở giáo dục phổ thông lựa chọn, sắp xếp nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện phù hợp với cấp học, môn học, hoạt động giáo dục, điều kiện triển khai và đặc điểm tâm sinh lí học sinh.
Nội dung tập trung vào 8 chủ đề chính gồm: Khai thác, đánh giá thông tin số và nhận diện rủi ro thông tin; giao tiếp, hợp tác, ứng xử và công dân số; quản lí danh tính số, dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư; an toàn thiết bị, tài khoản và ứng phó sự cố; sức khỏe số, an sinh số và cân bằng đời sống số; sáng tạo nội dung số, bản quyền và trách nhiệm số; sử dụng AI an toàn trong học tập và sinh hoạt; tìm kiếm hỗ trợ, phục hồi và đóng góp cộng đồng số.
Bộ GD&ĐT cũng hướng dẫn các cơ sở giáo dục xây dựng và thực hiện nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện theo kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch tổ chức dạy học môn học, hoạt động giáo dục, kế hoạch bài dạy, quy tắc ứng xử số của nhà trường, lớp học và đánh giá định kì.
Thực hành xử lí tình huống, sử dụng AI an toàn
Bộ GD&ĐT yêu cầu tổ chức dạy học môn Tin học theo Chương trình giáo dục phổ thông; đồng thời tăng cường lồng ghép, tích hợp các nội dung về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức số, sử dụng công nghệ và AI an toàn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí và yêu cầu cần đạt của môn học theo từng cấp học.
Các nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện cũng được lồng ghép trong những môn học và hoạt động giáo dục có liên quan theo hướng phù hợp, thiết thực, tránh quá tải, khiên cưỡng hoặc hình thức.
Nhà trường có thể tổ chức hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ, diễn đàn học sinh, cuộc thi truyền thông, dự án nhỏ, câu lạc bộ công nghệ số, STEM/STEAM, AI và diễn tập xử lí tình huống số. Với cơ sở giáo dục tổ chức dạy học hai buổi/ngày, nội dung này có thể được triển khai trong hoạt động của buổi thứ hai và không tổ chức thêm ngoài kế hoạch giáo dục nhà trường đã được phê duyệt.
Các cơ sở giáo dục đồng thời triển khai tư vấn học đường và hỗ trợ cá nhân, nhóm đối với học sinh gặp rủi ro số; thiết lập kênh báo cáo thân thiện, bí mật, dễ tiếp cận; tổ chức hoạt động phục hồi, hỗ trợ tâm lí và phòng ngừa tái diễn.
Nhà trường phối hợp với gia đình để hướng dẫn quản lí thiết bị, dữ liệu, thời gian sử dụng Internet, sử dụng AI và xử lí khi con gặp sự cố số.
Bộ GD&ĐT khuyến khích xã hội hóa, hợp tác với cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, chuyên gia an toàn thông tin, chuyên gia tâm lí, cơ quan công an, y tế, đoàn thể và tổ chức bảo vệ trẻ em theo các quy định của pháp luật.
