Dừng lại vài giây trước khi "like" và "share"
Một video có hàng triệu lượt xem không đồng nghĩa với việc mọi thông tin trong đó đều chính xác. Một nội dung được nhiều người chia sẻ cũng chưa chắc đã là thông tin đáng tin cậy.
Vì thế, trước khi bấm “like”, “share” hay tiếp tục lan truyền một nội dung, người trẻ, đặc biệt là trẻ em có thể tập cho mình một thói quen đơn giản: dừng lại vài giây để kiểm tra với những câu hỏi nghi ngờ như: Nội dung này đến từ đâu? Người đăng là ai? Thông tin có được dẫn từ nguồn chính thống hay không? Có những nguồn đáng tin cậy nào khác xác nhận thông tin này?
Nếu một video đưa ra thông tin gây sốc nhưng không có nguồn cụ thể, sử dụng những câu chữ kích động như "bí mật bị che giấu", "hãy chia sẻ ngay" hoặc cố tình khiến người xem sợ hãi, tò mò, chúng ta càng cần bình tĩnh kiểm chứng.
Thay vì chỉ nhìn vào số lượt xem hay lượt thích, hãy kiểm tra thông tin từ các nguồn chính thống và đối chiếu với nhiều nguồn đáng tin cậy. Vài giây dừng lại có thể giúp một cú nhấp chuột không trở thành một lần tiếp tay cho thông tin sai lệch.
Trên thực tế, về vấn đề này, thầy giáo Tổng phụ trách Đội Phan Thanh Luyện (tỉnh Thái Nguyên) cho biết: "Trong thực tế dạy học, tôi nhận thấy một số học sinh có thể mang những thông tin các em xem trên mạng vào lớp và cho rằng đó là kiến thức chính xác chỉ vì video có nhiều lượt xem, hình ảnh đẹp hoặc người nói có vẻ rất tự tin".
Thầy Thanh Luyện nhấn mạnh, giáo viên nên biến việc kiểm chứng thông tin thành một kỹ năng học tập thường xuyên, thay vì chỉ nhắc học sinh "không được tin tin giả". "Khi học sinh đưa ra một thông tin trên mạng, tôi thường hướng các em thực hiện một quy trình đơn giản: Dừng lại - đặt câu hỏi - kiểm tra nguồn - đối chiếu thông tin - sau đó mới chia sẻ. Với nội dung do AI tạo ra, tôi nhấn mạnh với học sinh rằng AI có thể tạo ra hình ảnh thuyết phục nhưng không có nghĩa mọi video đều nên xem. Các em cần biết nghi ngờ, đặt câu hỏi ngược lại, tìm đến thầy cô, cha mẹ hoặc người lớn để được giải đáp", thầy Thanh Luyện đưa ra phương pháp.
Ngoài ra, ở một số trường học hiện nay, cũng quy định cụ thể về việc sử dụng thiết bị công nghệ khi đến trường. Chia sẻ tại diễn đàn "Điều em muốn nói", Nhà giáo Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (TP. Hà Nội) cho rằng, việc cấm học sinh sử dụng điện thoại là không thể, nhưng chắc chắn phải có những quy định ban hành trong trường để học sinh có thể hạn chế sử dụng điện thoại. Bởi, nếu trẻ em tiếp xúc công nghệ quá nhiều, quá mức thì có thể bị giảm trí nhớ, ảnh hưởng đến việc học tập, sáng tạo.
"Thầy và trò nhà trường không nói không với công nghệ, mà sẽ dạy cho học sinh biết cách sử dụng công nghệ thế nào cho hợp lý. Điều này phải thể hiện trong nội quy của học sinh, giúp các em cân đối giữa việc học tập và vui chơi giải trí khác, theo đúng lứa tuổi của học sinh, để làm sao các em có tuổi học đường thật rực rỡ", cô Nguyễn Thị Minh Thúy nói.
Trung tá, ThS Nguyễn Thị Duyên – Giảng viên cao cấp Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I (Bộ Công an) bật mí "công thức" giúp bạn cảnh giác trước video ngắn, phim AI độc hại, đó là bí kíp "3 không - 1 báo":
- Không tin ngay, tự nói với mình: "Chắc gì đây đã là sự thật".
- Không bấm thích hay chia sẻ: Đừng giúp kẻ xấu phát tán video đó.
- Không giữ một mình: Hãy giơ tay "S.O.S" - kể ngay với bố mẹ hoặc thầy cô.
- Báo cáo: Nhờ người lớn bấm nút báo cáo xấu để ứng dụng xóa bỏ video đó.
Khi AI khiến thật - giả ngày càng khó phân biệt
Cùng với sự phát triển của AI, việc tạo hình ảnh, âm thanh và video ngày càng dễ dàng. Công nghệ này mở ra nhiều cơ hội sáng tạo, nhưng đồng thời cũng khiến người xem khó phân biệt đâu là nội dung thật, đâu là sản phẩm được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI.
Theo Trung tá, ThS Nguyễn Thị Duyên, một số video AI có thể để lộ những dấu hiệu bất thường. Chẳng hạn, chuyển động môi và lời nói chưa thật sự khớp nhau; biểu cảm khuôn mặt thiếu tự nhiên; giọng nói đều đều, thiếu cảm xúc; chuyển động của bàn tay, ngón tay hoặc các chi tiết nhỏ trong hình ảnh có thể bị biến dạng.
Ngoài ra, không nên dựa vào một dấu hiệu để kết luận một video là thật hay giả. Quan trọng hơn, người xem cần kiểm tra nguồn đăng tải, thời điểm xuất hiện, bối cảnh và thông tin đi kèm. Đặc biệt với những video liên quan đến sức khỏe, tiền bạc, giáo dục, người nổi tiếng hoặc những sự việc đang được quan tâm, việc kiểm chứng càng cần được đặt lên hàng đầu.
Làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ làm chủ
Sử dụng internet và AI không đồng nghĩa với việc phải tránh xa công nghệ. Điều quan trọng là mỗi người cần biết sử dụng công nghệ một cách chủ động.
AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ học tập, tìm kiếm ý tưởng, sáng tạo nội dung và phát triển năng khiếu. Video ngắn cũng có thể mang đến kiến thức, kỹ năng và những câu chuyện truyền cảm hứng. Nhưng để nhận được những giá trị tích cực đó, người dùng cần xây dựng cho mình thói quen lựa chọn và kiểm chứng thông tin.
Với trẻ em, "bộ lọc số" không chỉ là kỹ năng nhận biết thật - giả. Đó còn là khả năng biết dừng lại, biết đặt câu hỏi, biết kiểm chứng và biết từ chối những nội dung không phù hợp.
Quan trọng hơn, cha mẹ và thầy cô cũng cần đồng hành thay vì chỉ cấm đoán. Cùng trẻ xem, cùng trao đổi về một video, cùng đặt câu hỏi "Thông tin này từ đâu?" hay "Tại sao con lại tin điều này?" sẽ giúp các bạn từng bước hình thành khả năng tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
|
Diễn đàn về "bộ lọc số"? Ca sĩ, diễn viên nhí Trần Tân Anh (nghệ danh Moon): "Mình sẽ làm chủ công nghệ AI chứ không phải là công nghệ AI làm chủ mình”. Theo Tân Anh, internet và AI mang đến nhiều ý tưởng phục vụ học tập, nghệ thuật và giải trí. Tuy nhiên, bạn luôn cố gắng chọn lọc nội dung, đọc các quy định của nền tảng trước khi đăng tải video và có bố mẹ đồng hành, hỗ trợ trong quá trình sử dụng mạng xã hội. Bạn Nguyễn Thanh Mai, thiếu nhi tiêu biểu dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII: "Tớ lựa chọn cách tạo "khoảng cách" với điện thoại trong lúc học. Tớ thường đặt điện thoại ra ngoài tầm mắt để tránh bị thông báo, tin nhắn hay những nội dung giải trí làm sao nhãng. Bên cạnh đó, Thanh Mai cùng bố mẹ đặt giới hạn thời gian sử dụng thiết bị để có thêm thời gian tập trung cho việc học và phát triển bản thân". 
Hai góc nhìn khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: công nghệ chỉ thực sự hữu ích khi người trẻ là người lựa chọn cách sử dụng nó. Một "bộ lọc số" tốt không cần phải thật phức tạp. Đôi khi, nó bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: “Thông tin này có thật không, và mình có nên tiếp tục lan truyền nó không?” |
