Những “khuôn mặt” từ ngõ nhỏ
Đi giữa thôn Ông Hảo những ngày này, chúng ta có thể bắt gặp cảnh tượng hiếm có: từng dãy mặt nạ giấy bồi treo kín sân, phơi dưới nắng vàng, rực rỡ đầy màu sắc. Có chú Tễu hóm hỉnh, có Trư Bát Giới bụng phệ, các nàng công chúa, tiên nữ dịu hiền… tất cả cùng nở nụ cười chào mùa Trăng mới.
Nghệ nhân Vũ Huy Đông (75 tuổi), người gắn bó với mặt nạ giấy bồi gần nửa thế kỷ đã quen với khung cảnh ấy. Ông chia sẻ: “Gia đình ông làm nghề từ những năm 1980. Ban đầu chỉ có vài mẫu dân gian, sau này thêm 12 con giáp, nhân vật Tây Du Ký… để các cháu nhỏ thích thú hơn. Nghề này không giàu, nhưng vui vì giữ được đồ chơi truyền thống cho trẻ em.”
Ở tuổi ngoài bảy mươi, ông vẫn ngày ngày ngồi bên bàn gỗ cũ cạnh chồng giấy vụn, nồi hồ nấu từ bột sắn và những hộp sơn đủ màu sắc. Ngôi nhà giản dị hóa thành xưởng nghệ thuật, nơi lưu giữ nét truyền thống mỗi đêm Rằm Trung thu.
Giấy vụn hóa nụ cười
Một chiếc mặt nạ giấy bồi phải trải qua ba công đoạn. Đầu tiên là bồi giấy: từng lớp giấy báo, bìa cứng được phết hồ dán lên khuôn xi măng, phơi khô rồi cắt viền. Tiếp đó là phủ sơn nền đỏ, vàng, xanh. Và cuối cùng, quan trọng nhất là vẽ chi tiết đôi mắt, hàng ria, nụ cười.
“Vẽ chính là thổi hồn cho mặt nạ. Không vẽ thì nó chỉ là cái khuôn giấy vô tri”, nghệ nhân Vũ Huy Đông nói, bàn tay thoăn thoắt đưa cọ, đôi mắt như đang trò chuyện cùng nhân vật mình tạo ra.
Đã có lúc làng nghề gặp sóng gió, khi mặt nạ nhựa từ nước ngoài tràn vào, rẻ như vỏ bong bóng. Nhưng rồi trẻ em vẫn quay về với mặt nạ giấy bồi bởi nó bền, an toàn và quan trọng nhất là chứa đựng “hơi thở” của Trung thu Việt Nam. Với bác Đông, ký ức đẹp nhất chính là cảnh các em nhỏ đeo mặt nạ chạy theo đoàn múa lân, cười vang khắp ngõ, biến cả làng thành một lễ hội.
Giữ nghề bằng tình yêu trẻ thơ
Thôn Ông Hảo không chỉ làm đồ chơi truyền thống mà còn mở cửa đón học sinh, du khách đến trải nghiệm. Các bạn nhỏ được xé giấy, phết hồ, tô màu, rồi tự hào khoe: “Mặt nạ của tớ giống Chú Cuội rồi!”. Với nhiều bạn nhỏ, đó là lần đầu tiên được chạm tay vào một món đồ chơi dân gian, để hiểu rằng từ giấy cũ cũng có thể hóa thành phép màu.
“Làm nghề này phải yêu trẻ con thì mới giữ được. Thấy các cháu đeo mặt nạ mình làm, chạy rước đèn, tôi lại có thêm sức để tiếp tục”, ông Đông mỉm cười.
Giờ đây, ông vẫn ngày ngày cặm cụi bên chồng giấy và hộp màu, bàn tay chắc khỏe vẽ từng nét cọ quen thuộc. Bên cạnh ông, con trai cũng đang theo nghề, cùng cha làm ra những chiếc mặt nạ dân gian. Và trong ánh trăng rằm, những khuôn mặt giấy bồi vẫn theo bước chân thiếu nhi đi khắp phố phường, trở thành nụ cười rực rỡ của tuổi thơ Việt.
