Bình Gia là địa bàn có diện tích đất nông lâm nghiệp lớn, khí hậu và thổ nhưỡng đặc biệt phù hợp cho nhiều loài cây dược liệu sinh trưởng. Trong đó, Mộc Hồ Điệp là loài cây thuốc quý, từ lâu đã được người dân địa phương sử dụng trong các bài thuốc dân gian nhằm bồi bổ sức khỏe, giảm căng thẳng, mệt mỏi, giúp cơ thể thanh mát và tăng sức đề kháng. Tuy nhiên, trong nhiều năm, giá trị của loại dược liệu này chủ yếu dừng lại ở phạm vi sử dụng nhỏ lẻ, chưa được khai thác đúng tiềm năng.
Qua quá trình tìm hiểu từ những người cao tuổi, người uy tín trong cộng đồng – những “kho tri thức sống” về y học bản địa, chị Lý Phương Hiền nhận thấy hoa, quả, thân và vỏ cây Mộc Hồ Điệp đều có thể sử dụng làm nguyên liệu chế biến thành trà và thực phẩm. Ý tưởng phát triển một sản phẩm trà từ dược liệu bản địa bắt đầu hình thành, xuất phát từ mong muốn vừa bảo tồn nguồn tài nguyên rừng, vừa tạo sinh kế ổn định cho phụ nữ địa phương.
Từ ý tưởng đến hành động là cả một chặng đường dài. Tháng 6/2023, chị Hiền chính thức bắt tay vào nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng sản phẩm Trà Mộc Hồ Điệp theo hướng thương mại hóa. Ngay từ đầu, HTX xác định rõ định hướng sản xuất sạch: sử dụng 100% nguyên liệu tự nhiên, không hóa chất, không chất bảo quản, bảo đảm giữ trọn hương vị và giá trị dược tính của cây thuốc. Sản phẩm được chế biến theo quy trình khép kín, chú trọng yếu tố an toàn thực phẩm và thân thiện với môi trường.
Trước khi được công nhận đạt chuẩn OCOP, Trà Mộc Hồ Điệp chủ yếu được phân phối theo phương thức truyền thống, thông qua các mối quen và người dân trong vùng, với sản lượng khoảng 5.000 – 6.000 hộp mỗi năm. Dù quy mô còn khiêm tốn, nhưng sản phẩm đã bước đầu tạo được niềm tin với người tiêu dùng nhờ chất lượng ổn định và nguồn gốc rõ ràng.
Bước ngoặt quan trọng đến vào tháng 11/2024, khi Trà Mộc Hồ Điệp được đánh giá, phân hạng đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm, mà còn mở ra cơ hội lớn để HTX mở rộng thị trường. Sau khi đạt OCOP, lượng tiêu thụ tăng rõ rệt. Hiện nay, mỗi tháng HTX cung cấp ra thị trường từ 800 đến 1.000 hộp trà, với giá bán 60.000 đồng/hộp (30 túi lọc). Đáng chú ý, bao bì sản phẩm được thiết kế có khả năng phân hủy sinh học, góp phần giảm thiểu tác động đến môi trường.
Song song với nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX Nông Lâm nghiệp Nà Làng chủ động đẩy mạnh truyền thông và đa dạng hóa kênh phân phối. Trà Mộc Hồ Điệp hiện được giới thiệu và bán trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, các sàn thương mại điện tử như Shopee, đồng thời có mặt tại các điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP của tỉnh. Việc áp dụng tem truy xuất nguồn gốc, bao bì đóng gói đạt chuẩn, cùng các chỉ tiêu an toàn thực phẩm theo quy định đã giúp sản phẩm ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng lựa chọn.
Không dừng lại ở thị trường địa phương, Trà Mộc Hồ Điệp còn được đưa đi trưng bày, quảng bá và tiêu thụ tại nhiều sự kiện xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh. Tiêu biểu có thể kể đến Hội chợ Mùa thu lần thứ nhất năm 2025 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (Đông Anh, Hà Nội); Chương trình Chuyển đổi số chợ truyền thống và thúc đẩy thương mại điện tử tỉnh Lạng Sơn; Tuần giới thiệu sản phẩm nông sản, sản phẩm OCOP tỉnh Lạng Sơn tại Hà Nội; Phiên chợ nông sản, đặc sản vùng miền – Tuần lễ quảng bá na và nông đặc sản tỉnh Lạng Sơn năm 2024… Qua đó, hình ảnh sản phẩm dược liệu từ núi rừng Bình Gia ngày càng được lan tỏa rộng rãi.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mô hình Trà Mộc Hồ Điệp còn tạo ra tác động xã hội rõ nét. Hiện HTX có 20 thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động, toàn bộ là phụ nữ dân tộc thiểu số sinh sống tại địa phương. Để chủ động nguồn nguyên liệu, HTX vừa xây dựng vùng trồng khoảng 2 héc-ta, vừa thu mua Mộc Hồ Điệp từ người dân, góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ tham gia chuỗi giá trị.
Chia sẻ về định hướng thời gian tới, chị Lý Phương Hiền cho biết: trong năm 2026, HTX đặt mục tiêu mở rộng quy mô sản xuất, tạo việc làm cho từ 20 – 30 lao động địa phương, tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu và nâng sản lượng trà cung ứng ra thị trường. Đặc biệt, HTX hướng đến việc bảo đảm thu nhập ổn định, giúp ít nhất 70% lao động nữ có mức thu nhập cao hơn mặt bằng chung của lao động nông nghiệp.
Bên cạnh việc tạo việc làm trực tiếp, HTX còn mở ra cơ hội tăng thu nhập cho phụ nữ thông qua mạng lưới đại lý phân phối và cộng tác viên bán hàng trực tuyến. Các chị em được tham gia tập huấn kỹ năng trồng và chế biến trà, kỹ năng bán hàng, quản lý tài chính, từng bước làm chủ kinh tế gia đình, nâng cao sự tự tin và vị thế trong cộng đồng.
Sự đón nhận của người tiêu dùng là minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn của dự án. Chị Lại Thị Hường, phường Quỳnh Mai (Hà Nội) cho biết, chị đã sử dụng Trà Mộc Hồ Điệp trong thời gian dài và cảm nhận rõ sự thay đổi tích cực về sức khỏe. Theo chị Hường, trà có hương thơm dịu, dễ uống, giá cả phù hợp với nhiều đối tượng, là lựa chọn quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày của gia đình.
Ghi nhận những nỗ lực và giá trị mang lại, mới đây, Dự án Trà Mộc Hồ Điệp – Phát triển kinh tế xanh từ rừng của chị Lý Phương Hiền đã xuất sắc giành Giải Nhất tại Ngày Phụ nữ khởi nghiệp năm 2025 do Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh tổ chức. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho một mô hình khởi nghiệp gắn với tài nguyên bản địa, bảo vệ môi trường và giảm nghèo bền vững.
Đánh giá từ góc độ Ban Giám khảo, bà Vi Thanh Tâm – Phó Trưởng Ban Công tác Phụ nữ, Cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cho rằng: Dự án Trà Mộc Hồ Điệp là một ý tưởng khởi nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực kinh tế xanh, kết hợp hài hòa giữa đổi mới sáng tạo và bảo tồn tài nguyên bản địa. Dự án không chỉ nâng cao giá trị cây Núc nác – một dược liệu của địa phương, mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho phụ nữ dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao vị thế của phụ nữ ở vùng nông thôn và miền núi.
Từ một loại cây rừng quen thuộc, Trà Mộc Hồ Điệp đã trở thành sản phẩm hàng hóa có chỗ đứng trên thị trường, mang theo câu chuyện về sự bền bỉ, sáng tạo và khát vọng vươn lên của người phụ nữ vùng cao. Mô hình này cho thấy, nếu được đầu tư đúng hướng, những sản phẩm đặc trưng từ nông thôn, miền núi hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy kinh tế, góp phần ổn định sinh kế, cải thiện đời sống và thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững.
