Văn hóa - trung tâm của chiến lược phát triển đất nước
- Trong bức tranh kinh tế - xã hội năm 2026, ông nhận thấy “gam màu” văn hóa như thế nào?
- Trong bức tranh kinh tế - xã hội năm 2026, văn hóa cơ bản là gam màu tươi sáng, thể hiện sự chuyển động tích cực cả về nhận thức, chính sách và thực tiễn phát triển. Trong đó, điểm sáng nhất chính là chuyển biến trong tư duy phát triển: văn hóa đang từng bước được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, gắn với xây dựng con người Việt Nam và mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.
Năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, cũng là năm nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược về phát triển văn hóa được ban hành và triển khai. Văn hóa ngày càng được nhìn nhận đầy đủ hơn, không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực tăng trưởng và sức mạnh mềm của quốc gia.
Nhìn từ thực tiễn, chúng ta thấy đời sống văn hóa, nghệ thuật ngày càng phong phú; nhiều sự kiện nghệ thuật, lễ hội, chương trình biểu diễn quy mô lớn tạo được sức lan tỏa trong xã hội. Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản có những kết quả đáng ghi nhận. Theo Báo cáo của Chính phủ, năm 2026 có thêm 12 di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh, nâng tổng số lên 735 di sản; chương trình số hóa di sản và mô hình “Mỗi di sản - Một câu chuyện - Một sản phẩm số” được tích cực triển khai.
Đặc biệt, mối quan hệ giữa văn hóa và kinh tế ngày càng thể hiện rõ nét. Những sự kiện âm nhạc, nghệ thuật, các sản phẩm văn hóa, di sản và lễ hội không chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ tinh thần mà còn góp phần thúc đẩy du lịch, thương mại, dịch vụ và quảng bá hình ảnh đất nước. Trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam đón 17,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,5%; khách nội địa đạt 126 triệu lượt, tổng thu từ du lịch ước đạt 874 nghìn tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy tiềm năng to lớn của việc kết nối văn hóa với phát triển kinh tế.
Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trầm cần quan tâm. Đó là sự chênh lệch về điều kiện hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền; hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu; nguồn nhân lực văn hóa còn hạn chế; công nghiệp văn hóa chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế...
Quan tâm mức độ hưởng thụ văn hóa của người dân
- Báo cáo của Chính phủ đã đánh giá đầy đủ, toàn diện các mặt của văn hóa hay chưa, thưa ông?
- Tôi đánh giá cao Báo cáo của Chính phủ đã phản ánh khá toàn diện những kết quả phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, trong đó văn hóa được xác định là một lĩnh vực quan trọng, gắn với phát triển xã hội, bảo đảm an sinh và nâng cao đời sống Nhân dân. Báo cáo cũng đã ghi nhận những kết quả cụ thể về bảo tồn di sản, tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch; đồng thời xác định việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội là nhiệm vụ trọng tâm.
Tuy nhiên, cần làm rõ hơn đóng góp của văn hóa, nhận diện những hạn chế, điểm nghẽn và cả yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Thứ nhất, đánh giá rõ hơn đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng kinh tế. Báo cáo đã có số liệu khá ấn tượng về du lịch, nhưng chưa thể hiện cụ thể quy mô, tốc độ tăng trưởng, giá trị gia tăng, đóng góp vào GDP, việc làm và xuất khẩu của các ngành công nghiệp văn hóa. Khi chúng ta xác định văn hóa là một động lực phát triển, thì cần có những chỉ tiêu và phương pháp thống kê phù hợp để đo lường được đóng góp của lĩnh vực này.
Thứ hai, quan tâm đánh giá chất lượng đời sống văn hóa và mức độ hưởng thụ văn hóa của người dân. Không chỉ thống kê số lượng lễ hội, di sản hay các chương trình nghệ thuật, mà cần làm rõ người dân được tiếp cận và hưởng thụ văn hóa như thế nào, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới. Phát triển văn hóa phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển con người toàn diện.
Thứ ba, cần đánh giá thực chất hệ thống thiết chế văn hóa sau sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính tạo ra những điều kiện mới để tổ chức lại mạng lưới thiết chế văn hóa, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải quản lý, khai thác hiệu quả các thiết chế hiện có, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu hoặc cơ sở vật chất bị bỏ không, xuống cấp.
Thứ tư, cần nhận diện rõ hơn những khó khăn, hạn chế của lĩnh vực văn hóa. Báo cáo của Chính phủ chưa có đánh giá về những điểm nghẽn trong phát triển văn hóa, nhất là về thể chế, nguồn lực đầu tư, nhân lực chất lượng cao, thị trường văn hóa và chuyển đổi số.
Chuyển mạnh từ chủ trương sang thực thi
- Như ông vừa nói, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được Chính phủ xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. Ông đánh giá thế nào về quá trình triển khai các nghị quyết này?
- Tôi đánh giá cao sự chủ động, khẩn trương của Chính phủ trong việc tổ chức triển khai. Ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 30/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện. Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 875/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội. Điều này cho thấy quyết tâm đưa các chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội nhanh chóng đi vào cuộc sống.
Tuy nhiên, việc ban hành chương trình hành động mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phải tổ chức thực hiện hiệu quả để các chính sách thực sự tạo ra chuyển biến trong đời sống văn hóa.
Trước hết, khẩn trương cụ thể hóa đầy đủ các cơ chế, chính sách, nhất là những quy định liên quan đến đầu tư, tài chính, đất đai, phát triển công nghiệp văn hóa, huy động nguồn lực xã hội và khuyến khích sáng tạo.
Bên cạnh đó, đổi mới tư duy phân bổ và sử dụng nguồn lực. Đầu tư cho văn hóa không chỉ là xây dựng công trình, thiết chế mà còn phải đầu tư cho con người, đào tạo nhân lực, phát triển sản phẩm, hình thành thị trường và tạo điều kiện cho các chủ thể sáng tạo phát triển. Đồng thời, cần có cơ chế để nguồn lực đầu tư của Nhà nước dẫn dắt, khơi thông nguồn lực của doanh nghiệp và toàn xã hội.
Đặc biệt, phải lấy hiệu quả thực chất làm thước đo. Mỗi bộ, ngành, địa phương cần xác định rõ nhiệm vụ, rõ sản phẩm, rõ tiến độ và trách nhiệm thực hiện.
Tôi rất tâm đắc với yêu cầu chuyển mạnh từ chủ trương sang thực thi mà Báo cáo của Chính phủ đã nhấn mạnh. Đây cũng chính là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với việc triển khai các nghị quyết về văn hóa.
- Công tác hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực văn hóa đang được gấp rút thực hiện. Tại kỳ họp này, 2 dự án luật trong lĩnh vực văn hóa được trình Quốc hội cho ý kiến. Ông kỳ vọng sẽ có những chuyển biến tích cực nào từ nền tảng thể chế này?
- Việc Quốc hội xem xét dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch tại kỳ họp này có ý nghĩa quan trọng, thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển văn hóa.
Đối với dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đây là cơ hội quan trọng để tạo lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, tạo điều kiện hình thành các doanh nghiệp văn hóa đủ mạnh, các thương hiệu văn hóa Việt Nam có sức cạnh tranh và những sản phẩm sáng tạo có khả năng tham gia thị trường quốc tế.
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, các quy định mới hy vọng sẽ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đặc biệt, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, giữa quản lý và sáng tạo, giữa bảo vệ giá trị văn hóa truyền thống với yêu cầu đổi mới, hội nhập.
Từ nền tảng thể chế này hy vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho văn hóa Việt Nam, đóng góp vào tăng trưởng GDP, đồng thời góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, củng cố bản sắc và sức mạnh mềm quốc gia, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.
- Xin cảm ơn ông!
(Theo Nhật Linh/daibieunhandan.vn)
