Những năm gần đây, từ chủ trương đến thực tiễn triển khai, Quảng Trị đã kiên trì lựa chọn hướng đi lấy sinh kế làm “trục xoay” cho công tác giảm nghèo, đặc biệt tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao.
Từ thay đổi nhận thức đến hành động cụ thể
Tại xã vùng núi Dân Hóa, giảm nghèo bền vững được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt trong phát triển kinh tế – xã hội. Thay vì dàn trải nguồn lực, địa phương tập trung lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, ưu tiên hỗ trợ những mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất của người dân.
Theo ông Phạm Văn Bắc, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Dân Hóa, yếu tố then chốt trong triển khai giảm nghèo chính là công tác truyền thông. Khi người dân còn tâm lý trông chờ, ỷ lại, mọi chính sách dù đúng cũng khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, xã coi tuyên truyền là bước đi đầu tiên, nhằm giúp bà con hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và chủ động tham gia các mô hình phát triển kinh tế.
Thông qua các buổi sinh hoạt thôn, bản, cán bộ cơ sở trực tiếp giải thích chính sách, hướng dẫn cách tiếp cận vốn vay, kỹ thuật sản xuất và từng bước thay đổi “nếp nghĩ, cách làm” của người dân. Từ đó, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư phát triển chăn nuôi, trồng trọt, cải thiện thu nhập gia đình.
Gia đình chị Hồ Thị Đăm ở bản La Trọng 1 là một ví dụ. Nhờ được hỗ trợ con giống, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, gia đình chị từng bước ổn định sinh kế từ chăn nuôi, có thêm thu nhập để sửa chữa nhà cửa và lo cho con cái học hành.
Mở rộng sinh kế gắn với việc làm
Không chỉ dừng lại ở các mô hình sinh kế tại chỗ, nhiều địa phương miền núi của Quảng Trị còn chú trọng kết nối thị trường lao động, coi đây là hướng đi quan trọng trong giảm nghèo bền vững. Việc đưa lao động đi làm việc ngoài tỉnh và tham gia xuất khẩu lao động được xem là giải pháp giúp người dân nhanh chóng cải thiện thu nhập, tích lũy vốn và thay đổi tư duy sản xuất.
Tại xã Dân Hóa, nhờ tăng cường tuyên truyền trực tiếp đến từng thôn, bản, nhận thức của người dân về đi làm việc ở nước ngoài đã có chuyển biến rõ rệt. Năm 2024, nhiều lao động đã mạnh dạn đăng ký tham gia, sau thời gian làm việc có thu nhập ổn định, xây dựng được nhà cửa khang trang, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình.
Ở xã miền núi Trường Sơn, việc đa dạng hóa sinh kế được triển khai theo hướng bài bản, có chọn lọc. Các mô hình chăn nuôi lợn, dê sinh sản, gà thương phẩm được lựa chọn trên cơ sở điều kiện tự nhiên và khả năng sản xuất của từng hộ.
Chủ tịch UBND xã Trường Sơn Hoàng Mạnh Hà cho biết, địa phương xác định muốn sinh kế bền vững thì phải lựa chọn đúng mô hình và đúng đối tượng. Trước mỗi đợt hỗ trợ, xã đều rà soát kỹ nhu cầu từng hộ, ưu tiên những gia đình có quyết tâm làm ăn và đủ điều kiện triển khai. Đồng thời, cán bộ khuyến nông, thú y được phân công bám sát cơ sở, hướng dẫn kỹ thuật và phòng, chống dịch bệnh nhằm hạn chế rủi ro cho người dân.
Từ năm 2022 đến nay, hàng nghìn hộ dân tại các bản của xã Trường Sơn đã được hỗ trợ vốn, con giống và kỹ thuật. Đáng chú ý, việc chuyển từ hỗ trợ hộ đơn lẻ sang triển khai các mô hình theo tổ hợp tác đã giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng tính liên kết và tạo nền tảng phát triển bền vững.
Chương trình mục tiêu quốc gia tạo lực đẩy
Trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, Tiểu dự án 2 thuộc Dự án 3 về đa dạng hóa sinh kế được xem là “đòn bẩy” quan trọng tại các địa bàn khó khăn.
Tại tỉnh Quảng Bình (cũ), Tiểu dự án này được phân bổ gần 60 tỷ đồng; đến nay đã giải ngân hơn 41,8 tỷ đồng, đạt 70,1% kế hoạch. Nguồn lực này giúp triển khai 185 mô hình sinh kế, thu hút 4.498 hộ dân tham gia, chủ yếu là hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.
Ở tỉnh Quảng Trị (cũ), tổng kinh phí phân bổ gần 139 tỷ đồng. Đến cuối năm 2024, tỷ lệ giải ngân đạt trên 50% và ước đến hết năm 2025 đạt gần 77% kế hoạch. Từ nguồn vốn này, 234 mô hình, dự án giảm nghèo đã được triển khai với sự tham gia của gần 4.900 hộ dân.
Cùng với hỗ trợ vốn, giống và vật tư, các hoạt động tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, dạy nghề được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Không ai bị bỏ lại phía sau
Tại xã Tuyên Lâm, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, giảm nghèo được gắn với nhiệm vụ thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Thông qua tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản, người dân từng bước xóa bỏ tâm lý trông chờ, chủ động tham gia các mô hình chăn nuôi, trồng rừng, phát triển kinh tế hộ gia đình. Đồng thời, địa phương chú trọng giải quyết việc làm, mở rộng xuất khẩu lao động, phát triển kinh tế rừng trồng và duy trì các sản phẩm OCOP.
Theo ông Dương Tân Long, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị, giảm nghèo bền vững chỉ thực sự hiệu quả khi người dân được trao sinh kế, được tiếp cận thông tin và có điều kiện tự vươn lên. Thời gian tới, MTTQ các cấp sẽ tiếp tục tăng cường giám sát Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, đúng mục tiêu.
Từ những mô hình sinh kế cụ thể, những thay đổi trong tư duy và cách làm, công tác giảm nghèo ở vùng núi Quảng Trị đang dần đi vào chiều sâu. Dù chặng đường phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng với cách làm phù hợp và sự đồng thuận của người dân, con đường thoát nghèo bền vững đang ngày càng rõ nét.
