Tết Trung thu có nguồn gốc từ đâu?

Cho đến bây giờ, vẫn chưa xác định rõ ràng được Tết Trung thu bắt nguồn từ văn minh lúa nước của Việt Nam hay tiếp nhận từ văn hóa Trung Hoa. Người xưa có kể lại rằng, có ba truyền thuyết chính được người ta biết đến nhiều nhất để nói về Trung thu đó là Hằng Nga và Hậu Nghệ, vua Đường Minh Hoàng lên cung trăng và Sự tích về chú Cuội của Việt Nam.

Nguồn gốc và ý nghĩa của ngày Tết Trung thu 1

Ở Việt Nam, truyền thuyết của chị Hằng lại gắn với chú Cuội. Chuyện kể rằng, ngày xưa có nàng tiên nữ là Hằng Nga, xinh đẹp và rất yêu trẻ con. Nàng thường xuống trần gian chơi cùng trẻ em dù tiên giới không cho phép.

Một hôm Ngọc Hoàng tổ chức cuộc thi "Làm bánh ngày rằm", ai làm được bánh ngon, đẹp và lạ mắt sẽ được trọng thưởng. Hằng Nga đã xuống trần gian thăm hỏi và gặp được Cuội - anh chàng chuyên gia nói dóc. Cuội bày cho Hằng Nga cách là cứ bỏ tất cả nguyên liệu hòa lại rồi đem nướng lên. Kì lạ những chiếc bánh ra lò thơm phức, các em nhỏ ăn đều khen rất ngon.

Sau đó, Hằng Nga trở về cung trăng và đem những chiếc bánh để dự thi. Nhưng vì Cuội lưu luyến không muốn rời xa Hằng Nga nên đã nắm lấy tay nàng và sức mạnh kì lạ đã kéo cả chàng cùng cây đa đầu làng lên tận cung trăng. Ngồi trên cây đa, Cuội có thể thấy bọn trẻ đang chơi đùa, đôi lúc nhớ nhà, nhớ em, Cuội chỉ biết ngồi khóc và buồn bã.

Nguồn gốc và ý nghĩa của ngày Tết Trung thu 2

Những chiếc bánh của Hằng Nga đã giành giải nhất và lấy tên là "bánh Trung thu", nàng đã ước mỗi năm cứ rằm tháng tám, nàng cùng chú Cuội được xuống trần gian chơi cùng các em nhỏ. Từ đó, Ngọc Hoàng đặt tên cho rằm tháng tám là "Tết Trung thu" - dịp tết vui chơi của các em nhỏ.

Xét ở góc độ khoa học, theo các nhà khảo cổ thì hình ảnh về Trung thu đã được in trên mặt trống đồng Ngọc Lũ. Có lẽ Trung thu được bắt đầu từ nền văn minh lúa nước của đồng bằng Nam Trung Hoa và đồng đồng bằng châu thổ sông Hồng của Việt Nam.

Nhưng dù Trung thu có từ khi nào, bắt nguồn từ đâu thì cái Tết này luôn thực sự có ý nghĩa đối với tất cả thiếu nhi và đối với bất kì ai trưởng thành đều có những kí ức riêng mang theo suốt cuộc đời.

Ý nghĩa ngày Tết Trung thu

Trải qua hàng ngàn năm, con người luôn cho rằng có mối liên hện giữa cuộc đời và vầng trăng. Trăng tròn và trăng khuyết, niềm vui nỗi buồn, sự đoàn tụ, sum họp hay chia tay. Cũng từ đó trăng tròn là biểu tượng của sum họp và Tết trung thu cũng được gọi là Tết đoàn viên.

Trong ngày vui này, theo phong tục người Việt, tất cả các thành viên trong gia đình đều mong muốn quây quần bên nhau cùng làm cỗ cúng gia tiên.

Nguồn gốc và ý nghĩa của ngày Tết Trung thu 3

Mâm cỗ Tết Trung được bày biện rất đẹp mắt với rất nhiều các loại bánh kẹo, hoa quả khác nhau.

Khi đêm xuống, mặt đất ngập tràn ánh trăng vàng, xóm làng cùng nhau tụ họp uống nước chè xanh, ăn bánh, ngắm trăng và bày hoa quả, bánh kẹo cho trẻ em vui chơi, rước đèn, múa Lân, trông trăng, phá cỗ...

Ngoài ý nghĩa vui chơi cho trẻ em và người lớn, Tết Trung thu còn là dịp để người ta ngắm trăng tiên đoán mùa màng và vận mệnh quốc gia. Nếu trăng thu màu vàng thì năm đó sẽ trúng mùa tằm tơ, nếu trăng thu màu xanh hay lục thì năm đó sẽ có thiên tai, và nếu trăng thu màu cam trong sáng thì đất nước sẽ thịnh trị.

Bánh Trung thu

Bánh Trung thu có sức cuốn hút mãnh liệt đến thế bởi hương vị bánh là sự hội tụ của cả tinh hoa đất trời mùa thu.

Bánh Trung thu cổ truyền có hai loại bánh nướng và bánh dẻo. Vỏ bánh dẻo sẽ không thể thơm nếu thiếu đi mùi hương hoa bưởi phảng phất nhẹ nhàng. Nghe nói, hoa bưởi phải được hái từ đầu mùa, chọn đúng những bông chưa vướng nước mưa, có thế hương hoa mới nồng, vị hoa mới đậm, đem về trưng cất thành tinh dầu đậm đặc nguyên chất nhất.

Làm nên những chiếc bánh trông trăng, chỉ cần người nghệ nhân thờ ơ hay dễ dãi một chút thôi thì sẽ đánh mất vị ngon đặc trưng cổ truyền. Chất bột đậu xanh nguyên chất làm nên nhân bánh dẻo, bánh nướng cũng phải kén đúng giống đậu trồng ở bãi đất phù sa Sông Hồng mới được.

Nguồn gốc và ý nghĩa của ngày Tết Trung thu 4

Trước đây rất nhiều năm, bánh Trung thu thường chỉ mang hình vuông và hình con cá. Mỗi chiếc bánh tuy đơn sơ, giản dị nhưng với mỗi đứa trẻ ngây thơ đó là cả một thế giới. Nhân bánh ngày ấy cũng đa phần là thập cẩm chứ không đa dạng kiểu dáng, mẫu mã và lắm sắc màu như bây giờ.

Hiện tại, dưới sự sáng tạo của con người, bánh Trung thu với hàng chục kiểu nhân, hàng chục kiểu dáng để người mua tha hồ lựa chọn nhưng dường như, càng hiện đại, con người lại thích hướng đến và giữ gìn những nét truyền thống. Chả thế mà lại có chuyện người ta chấp nhận xếp hàng cả ngày, đội mưa đội nắng chỉ để mua được những chiếc bánh gia truyền. Có lẽ, chỉ với những chiếc bánh này, người ta mới tìm lại được những hương vị giản dị, mộc mạc mà tinh tế. Và cũng ở đó, họ như tìm lại được chính mình của một thời niên thiếu.

Loan Vũ 

(Tổng hợp)