Từ hỗ trợ sáng tạo năng lực tự chủ
Thực hiện Phong trào thi đua “Vì người nghèo – Không để ai bị bỏ lại phía sau” giai đoạn 2021–2025, tỉnh Quảng Ngãi triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là đa dạng hóa sinh kế, phát triển giáo dục nghề nghiệp và truyền thông về giảm nghèo đa chiều. Mục tiêu không chỉ giúp người dân vượt qua khó khăn trước mắt, mà tạo điều kiện để họ tự đứng vững bằng chính mô hình sản xuất của mình.
Đến cuối năm 2024, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn tỉnh là 7,93%, tương ứng 42.568 hộ nghèo. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm từ 4,27% xuống còn 1,86%, ước thực hiện đạt chỉ tiêu đề ra. Những con số này phản ánh rõ sự chuyển động của công tác giảm nghèo, nhưng điều quan trọng hơn là cách thức mà tỉnh đang lựa chọn để đạt được mục tiêu đó.
Dòng vốn ưu đãi mở đường sinh kế
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất ở vùng cao Quảng Ngãi là khả năng tiếp cận vốn sản xuất của người dân. Nguồn tín dụng chính sách đã trở thành “trụ cột” trong giảm nghèo, giúp người dân không còn rơi vào cảnh thiếu vốn hoặc phải vay nóng với nhiều rủi ro.
Trường hợp bà Đinh Thị Ngâm, xã Sơn Hạ, là minh chứng cụ thể. Tháng 9/2022, bà vay 50 triệu đồng từ chương trình tín dụng hộ cận nghèo để trồng keo. Trên diện tích 2,5 ha, bà trồng hơn 10.500 cây keo lá tràm. Sau gần ba năm chăm sóc, vườn keo bước vào kỳ thu hoạch, dự kiến mang lại khoảng 150 triệu đồng – nguồn thu đủ để gia đình thoát nghèo và có tích lũy cho những kế hoạch tiếp theo.
Cùng ở Sơn Hạ, bà Đinh Thị Ngọc Lan lựa chọn hướng đi khác khi vay 80 triệu đồng vốn ưu đãi. Thay vì tập trung một mô hình đơn lẻ, bà xây dựng mô hình sản xuất tổng hợp gồm nuôi trâu, nuôi gà kết hợp trồng keo. Cách làm này giúp gia đình bà phân tán rủi ro trước biến động thời tiết, dịch bệnh và duy trì thu nhập ổn định.
Lan tỏa tinh thần tự vươn lên
Không chỉ tạo sinh kế cho từng hộ, nhiều mô hình còn góp phần lan tỏa tinh thần tự lực trong cộng đồng. Tại xã Sơn Mai, chị Đinh Thị Thả – một đảng viên từng là hộ nghèo – đã trở thành điểm tựa tinh thần cho nhiều hộ dân khác. Sau khi thoát nghèo nhờ đầu tư trồng trọt, chăn nuôi và áp dụng kỹ thuật mới, chị chủ động chia sẻ kinh nghiệm với bà con trong thôn.
Theo chị Thả, nghèo không phải là số phận cố định. Khi người dân chịu khó học hỏi, thay đổi cách làm và biết tận dụng chính sách hỗ trợ, cuộc sống hoàn toàn có thể chuyển biến theo hướng tích cực. Câu chuyện của chị đã khích lệ nhiều hộ mạnh dạn đầu tư, chăm sóc chuồng trại bài bản hơn và chú trọng phòng chống dịch bệnh.
Nhân rộng mô hình, tránh đầu tư dàn trải
Giai đoạn 2021–2025, Quảng Ngãi triển khai 300 mô hình giảm nghèo và dự án phát triển sản xuất gắn với quy hoạch địa phương và thích ứng biến đổi khí hậu. Tổng cộng có 12.176 hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và hộ khó khăn tham gia các mô hình này.
Phần lớn các địa phương lựa chọn triển khai mô hình phát triển sản xuất cộng đồng, tập trung vào những loại hình phù hợp điều kiện tự nhiên như chăn nuôi bò cái sinh sản, trồng keo, nuôi gia cầm bản địa. Cùng với đó là hỗ trợ giống cây, con, cải tạo đất và tập huấn kỹ thuật canh tác.
Điểm đáng chú ý là tỉnh chú trọng theo dõi, đánh giá hiệu quả từng mô hình trước khi nhân rộng. Cách làm này giúp tránh tình trạng đầu tư theo phong trào hoặc dàn trải nguồn lực. Nhiều hộ dân trước đây chỉ sản xuất tự cung tự cấp, nay đã biết tính toán thời điểm xuống giống, giá thị trường, phương thức chăm sóc và thậm chí liên kết tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị.
Chuyển tư duy trong giảm nghèo
Sự thay đổi lớn nhất trong hành trình giảm nghèo ở Quảng Ngãi chính là chuyển từ “giảm nghèo bằng hỗ trợ” sang “giảm nghèo bằng tạo sinh kế”. Người dân không còn chỉ chờ nhận hỗ trợ, mà chủ động khai thác vốn, kỹ thuật và mô hình sản xuất để tạo thu nhập.
Những đồi keo xanh, những đàn bò sinh sản, những mô hình chăn nuôi gia cầm đang dần trở thành “tài sản sinh kế” giúp nhiều hộ đứng vững trước rủi ro tái nghèo. Khi tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu, đó không chỉ là kết quả của chính sách, mà là thành quả của sự thay đổi trong nhận thức và hành động của người dân.
Chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo
Trong giai đoạn 2026–2030, Quảng Ngãi dự kiến bố trí tổng kinh phí 2.832.500 triệu đồng từ ngân sách nhà nước, trong đó ngân sách địa phương là 257.500 triệu đồng, để tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Tỉnh tập trung hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo tiếp cận các dịch vụ cơ bản về giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; đồng thời nhân rộng các mô hình sinh kế tạo việc làm và thu nhập ổn định.
Cùng với nguồn lực tài chính, tỉnh chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã, thôn và các tổ chức chính trị – xã hội; tăng cường kiểm tra, giám sát, công khai minh bạch và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng. Công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh, tập trung vào các mô hình hiệu quả, gương điển hình và chính sách mới phù hợp từng nhóm đối tượng.
Phía trước, công tác giảm nghèo của Quảng Ngãi vẫn đối mặt nhiều thách thức, nhất là nguy cơ tái nghèo do thời tiết cực đoan và biến động giá nông sản. Tuy nhiên, nền tảng cho giai đoạn tiếp theo đã được xác lập: vốn ưu đãi đến đúng địa chỉ, mô hình sản xuất phù hợp điều kiện địa phương và người dân ngày càng chủ động hơn.
Nếu mỗi đồi keo là một cơ hội, mỗi đàn bò, đàn gà là một điểm tựa, thì hành trình giảm nghèo ở Quảng Ngãi đang được viết tiếp bằng chính niềm tin và nội lực của người dân vùng cao – bền bỉ, thực chất và lan tỏa.
