VnExpress cho hay, từ đầu năm 2018, trường Tiểu học Hướng Phùng (xã Hướng Phùng, Hướng Hóa, Quảng Trị) khôi phục môn cờ người trong tiết học ngoại khóa.

Trong tiết ngoại khóa đầu tuần, trường tiểu học Hướng Phùng lần đầu đưa vào giảng dạy và trình diễn môn cờ người. Bàn cờ là các tấm nệm trải giữa sân trường, quân cờ là học sinh biết và yêu thích môn cờ tướng.

Nhiều bạn ban đầu còn bỡ ngỡ với với việc bày binh bố trận, đường đi nước bước, nhưng rất hào hứng. Là trường ở vùng cao của tỉnh Quảng Trị nên 32 quân cờ gồm học sinh các dân tộc Kinh, Pa Kô, Vân Kiều. Các quân cờ mang hai màu áo đối lập, được thêu tên mặt sau áo.

Khôi phục môn thể thao cờ người giúp các tiết ngoại khoá của trường Tiểu học Hướng Phùng thêm mới mẻ, hấp dẫn. Ảnh: Hoàng Táo

Phía bên ngoài, nhiều học sinh hào hứng đón xem, vỗ tay tán thưởng khi có một nước cờ hay được các giáo viên thuyết minh.

Sau một ván cờ đóng vai quân tốt, bạn Lê Kim Cương nói chơi cờ người giúp em rèn luyện kỹ năng lắng nghe, quan sát. "Chúng mình có những giờ ra chơi bổ ích", Cương nói.

Trong khi đó, cô giáo Lê Phương Trinh bộc bạch từng nghe qua về môn cờ người nhưng chưa xem. "Nhà trường khôi phục môn cờ rất ý nghĩa, góp phần giúp các bạn học sinh biết và yêu hơn về trò chơi dân gian quê hương", cô Trinh nói.

Hiệu trưởng Nguyễn Mai Trọng cho hay, cờ người là môn thể thao trí tuệ, hấp dẫn thường được ông cha tổ chức trong các dịp Tết đến, xuân về. Trải bao thăng trầm lịch sử, cờ người bị mai một. Nhằm khôi phục nét văn hóa độc đáo của dân tộc, nhà trường nghiên cứu và phục dựng môn thể thao này.

Theo Thethaohcm.vn, Cờ Người là một trong số những trò chơi dân gian đặc sắc diễn ra trong các dịp lễ hội của Việt Nam nói chung và vùng đồng bằng Bắc Bộ nói riêng, đặc biệt trong những ngày Tết Nguyên đán của dân tộc. Trò chơi này không đơn thuần chỉ để giải trí mà còn mang đầy tinh thần thể thao trong một cuộc đấu đầy trí tuệ mang đậm bản sắc dân tộc Việt.

Cờ Người thực chất là một môn cờ tướng do người đóng thế thành các quân cờ. Bàn cờ được chọn là sân đất rộng hoặc sân đình, chùa. Mỗi ván cờ lúc bắt đầu phải đủ 32 quân, bao gồm 16 nam và 16 nữ.

Đây là những nam thanh, nữ tú của các gia đình nề nếp được dân làng quý trọng và đồng tình. Hai tướng (Tướng ông và tướng bà) là những người có ngoại hình đẹp nhất và nổi bật nhất trong số 32 quân cờ. Ngoài 32 người chơi trong sân cờ, Cờ Người không thể thiếu người thứ 33 là tổng cờ, tức là trọng tài của bàn cờ. Đây là người trực tiếp giúp Ban giám khảo theo dõi việc thắng, thua của cuộc đấu cờ.

Trang phục trên sân cờ là màu quân đỏ hoặc vàng (16 chàng trai) và màu quân đen hoặc xanh (16 thiếu nữ). Trang phục của “quân cờ” phải chỉnh tề và thống nhất. Tướng được đội mũ tướng soái, mặc triều phục bá quan văn võ, chân đi hài, lọng che. Sĩ đội mũ cánh chuồn có tua vàng. Trước khi cuộc thi diễn ra, các “quân cờ” sẽ tiến hành tập luyện các thế đi, đường võ để khi chuẩn bị xung trận biểu diễn cho từng thế cờ.

Trước khi vào vị trí trên sân, cả đội cờ múa theo tiếng trống, đàn, phách. Sau khi đã vào vị trí, một hồi trống dài nổi lên, hai đấu thủ cờ mặc áo dài, khăn xếp xuất hiện để giới thiệu danh tính; mỗi người cầm một cây cờ đuôi nheo ngũ sắc nhỏ để chỉ huy trận đánh. Theo quy định, đấu thủ cầm quân đỏ được đi trước, sau đó đến quân đen và luân phiên theo thứ tự cho đến hết. Cứ thế, Cờ Người diễn ra trong không khí tưng bừng của ngày hội. Cứ mỗi lần ăn quân của đối phương thì quân cờ thể hiện bằng 1 bài biểu diễn song đấu hoặc một bài tự vệ. Các “quân cờ” phải trải qua sự tập luyện lâu dài và gian khổ vì các đòn thế biểu diễn không phải dễ dàng.

Sự hấp dẫn của cờ người thường là lúc bước vào tàn cuộc. Lúc này các trận chiến của các “quân cờ” cũng quyết liệt và dữ dội nhất. Người nhập vai tướng thua trận là người giỏi võ nhất. Bước vào đường cùng, vị tướng thường trổ hết các tuyệt chiêu của mình để phá vòng vây. Tả xung hữu đột, có khi phải đánh liên tiếp với 2, 3 đối thủ nên các trận chiến thường diễn ra rất hấp dẫn. Dĩ nhiên, mỗi khi tướng bước vào đường cùng thì hai quan văn (người đóng vai quân sĩ) đành phải nhào người ra thế mạng. Ngự lâm quân (quân tượng hay còn gọi là bồ), cũng được giao cho những người giỏi võ nhập vai.

Minh Anh (tổng hợp)