Chương trình do T.Ư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chỉ đạo; Báo Tiền Phong, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) và Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu phối hợp tổ chức.
Phát biểu tại chương trình, ông Lê Xuân Trung - Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) nhấn mạnh, kể từ giai đoạn dịch COVID-19, Internet không còn chỉ là công cụ mà đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống của thanh thiếu niên.
Theo số liệu khảo sát của Cục Trẻ em, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội được ông Trung dẫn tại diễn đàn, gần 90% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng Internet hằng ngày, với thời gian trung bình khoảng 5-7 giờ mỗi ngày. Ở nhóm học sinh trung học, thời lượng sử dụng Internet có thể còn cao hơn. Không gian số mang đến tri thức, cơ hội sáng tạo và kết nối toàn cầu, nhưng cũng đi kèm nhiều rủi ro không thể xem nhẹ.
Theo số liệu được chia sẻ tại chương trình, khảo sát của Bộ GD&ĐT năm 2024-2025 cho thấy 67% học sinh THPT từng trải qua căng thẳng cực độ, 30% có dấu hiệu trầm cảm. Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy khoảng 34% học sinh, sinh viên cảm thấy áp lực bởi mạng xã hội và gần 30% từng bị bắt nạt trực tuyến ít nhất một lần.
Những con số này cho thấy bên cạnh những tiện ích mà môi trường số mang lại, trẻ em cũng đang phải đối mặt với không ít áp lực, lo lắng và tổn thương.
Vì vậy, các chuyên gia cho rằng trẻ em cần được xây dựng một “hệ miễn dịch số” - khả năng nhận diện rủi ro, giữ tâm lý vững vàng, tự bảo vệ bản thân và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Theo Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng, với chủ đề “Vắc-xin số cho em”, chương trình không muốn gửi đến trẻ em nỗi sợ trước công nghệ. Trái lại, Ban Tổ chức tin tưởng vào khả năng của thế hệ trẻ trong việc tiếp cận và làm chủ những thành tựu mới.
Điều cần thiết là gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội - Đội, các cơ quan chức năng, chuyên gia, báo chí và toàn xã hội cùng góp sức xây dựng môi trường an toàn để các em học hỏi, trải nghiệm, sáng tạo và trưởng thành.
Đó cũng là môi trường mà khi mắc sai lầm, các em biết mình có thể tìm đến ai; khi gặp nguy hiểm, các em biết cách kêu gọi sự giúp đỡ; và khi có điều khó nói, các em luôn có người sẵn sàng lắng nghe.
Nhận diện những “chiếc bẫy” trên không gian mạng
Tại diễn đàn, các vị khách mời đã chia sẻ nhiều thông tin, kỹ năng cần thiết trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian số.
Đại úy Đinh Thị Như Hoa - cán bộ Trung tâm Huấn luyện, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an - chia sẻ về 3 nguy cơ, cũng là 3 “chiếc bẫy” phổ biến mà thanh thiếu nhi có thể gặp trên môi trường mạng.
Bẫy thứ nhất là các đối tượng lừa đảo giả danh người thân hoặc người mà các em tin tưởng. Chúng có thể tạo tài khoản giả, sử dụng hình ảnh, thông tin của người quen để liên hệ, khiến các em mất cảnh giác và làm theo chỉ dẫn.
Bẫy thứ hai là những lời mời nhận quà, vé xem ca nhạc, vé tham dự sự kiện có người nổi tiếng hoặc các phần thưởng hấp dẫn. Sau đó, đối tượng yêu cầu người nhận xác nhận thông tin, nhấp vào liên kết lạ hoặc thực hiện các bước theo hướng dẫn.
Bẫy thứ ba là việc đối tượng lừa đảo đánh vào tâm lý sợ hãi, tạo áp lực và tìm cách cô lập các em khỏi người thân. Khi rơi vào trạng thái hoảng loạn, trẻ em có thể mất khả năng bình tĩnh đánh giá tình huống và làm theo yêu cầu của đối tượng lừa đảo.
Cô Nguyễn Như Quỳnh - Giám đốc nghiên cứu Chống Lừa Đảo, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCA) - cho biết học sinh ngày càng phải đối mặt với nhiều thủ đoạn tinh vi, nhất là khi trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ deepfake khiến việc tạo hình ảnh, video hay nội dung giả mạo trở nên dễ dàng hơn.
Hình ảnh của người nổi tiếng, học sinh, phụ huynh, bạn bè hoặc thầy cô được chia sẻ trên mạng có thể bị lợi dụng để dựng nên những tình huống giả, gửi lời mời, thông báo phần thưởng hoặc yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân.
Theo cô Như Quỳnh, dù công nghệ liên tục thay đổi, các thủ đoạn lừa đảo thường có một số dấu hiệu quen thuộc.
Dấu hiệu đầu tiên là tạo áp lực về thời gian, yêu cầu người nhận phải hành động ngay để không bỏ lỡ phần thưởng hoặc cơ hội. Tiếp đó là yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân từ những người, tổ chức hoặc chương trình không rõ nguồn gốc. Một dấu hiệu khác là các liên kết lạ đi kèm lời mời nhận quà, vật phẩm trong game như skin, xu hoặc những phần thưởng hấp dẫn.
Cô Nguyễn Như Quỳnh cho rằng, thay vì lập tức làm theo hướng dẫn, học sinh cần hình thành thói quen dừng lại và xác minh thông tin. “Nếu thấy nghi ngờ, các bạn nên dừng lại, kiểm tra xem thông tin có thực sự đúng hay không và có thể hỏi người lớn để xác minh”, cô Như Quỳnh khuyến cáo.
Theo cô Như Quỳnh, trong bối cảnh công nghệ liên tục xuất hiện những hình thức mới, khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường, giữ bình tĩnh và kiểm chứng thông tin trước khi hành động là một trong những kỹ năng quan trọng giúp học sinh chủ động bảo vệ mình trên không gian mạng.
