Sáng 22/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam.
Mỗi xã cần có ít nhất một không gian sinh hoạt, trải nghiệm, sáng tạo văn hóa cho thiếu nhi
Phát biểu thảo luận, đại biểu Quốc hội Nguyễn Phạm Duy Trang (Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam) nhấn mạnh, thực tiễn hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy nghĩ.
“Theo khảo sát công bố tháng 11/2025 do Bộ Công an phối hợp với Hội bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam thực hiện trên gần 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố, có tới 50% trẻ sử dụng internet từ 1 đến 3 giờ mỗi ngày, 18,8% từ 4 đến 6 giờ và thậm chí là có trẻ trên 10 giờ. Trong khi đó, ở nhiều địa phương, thiết chế không gian sinh hoạt văn hóa dành cho thiếu nhi còn thiếu hoặc hoạt động chưa hiệu quả, khiến một bộ phận các em tiếp cận nhanh với các trào lưu bên ngoài nhưng thiếu điều kiện tiếp nhận, nuôi dưỡng các giá trị văn hóa truyền thống”, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang nêu.
Đồng tình với sự cần thiết ban hành nghị quyết, đại biểu Quốc hội Nguyễn Phạm Duy Trang nêu 5 đề xuất, tập trung vào phát triển văn hóa gắn với thế hệ trẻ.
Thứ nhất, theo đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang, cần xác lập rõ thiết chế văn hóa thiếu nhi là một cấu phần trong hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở.
Đại biểu cho rằng, hiện nay, sau quá trình sắp xếp, sáp nhập, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập đã giảm đáng kể số lượng các thiết chế văn hóa dành cho thiếu nhi: cấp tỉnh từ 24 còn 8; cấp huyện từ 106 chỉ còn 2 đơn vị giữ nguyên mô hình chuyển về cấp xã là Thanh Hóa và Nghệ An, còn lại đã được sáp nhập về trung tâm tổng hợp ở cấp xã. Việc chuyển đổi mô hình quản lý, thu hẹp chức năng khiến không gian sinh hoạt, vui chơi, sáng tạo của thiếu nhi bị 'tổn thương'. Trong khi đó, việc hình thành nhân cách, thói quen, năng lực cảm thụ văn hóa cần được nuôi dưỡng từ sớm, gắn với môi trường sinh hoạt lâu dài.
“Nên chăng nghị quyết cần định hướng mỗi xã có ít nhất một không gian sinh hoạt, trải nghiệm, sáng tạo văn hóa cho thiếu nhi theo hướng linh hoạt, tận dụng các thiết chế hiện có, quy mô gọn, đa chức năng, phù hợp thực tiễn, ưu tiên không gian đọc sách, trải nghiệm kỹ năng, bồi dưỡng tài năng sáng tạo nghệ thuật. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế cụ thể quy định rõ trách nhiệm chính quyền địa phương trong tổ chức, duy trì hoạt động hiệu quả gắn với huy động nguồn lực xã hội hóa và sự tham gia của các tổ chức Đoàn, Hội, Đội, khai thác hiệu quả các thiết chế, các không gian”, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang nói.
Cần cơ chế phát triển tài năng văn hóa từ sớm
Thứ hai, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang nêu, cần có cơ chế đủ mạnh để phát triển sản phẩm văn hóa cho thiếu nhi.
Nhấn mạnh, trẻ em hiện nay tiếp cận một khối lượng rất là lớn các sản phẩm văn hóa, giải trí, đặc biệt là trên môi trường số, tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang, các sản phẩm phù hợp với lứa tuổi, có giá trị giáo dục và mang bản sắc văn hóa Việt Nam hiện còn hạn chế. Từ đó, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu, phải chủ động xây dựng hệ sinh thái sản phẩm văn hóa chất lượng, hấp dẫn, hiện đại, phù hợp với tâm lý lứa tuổi nhằm tạo lực đẩy nội sinh trong định hướng thẩm mỹ và hình thành nhân cách cho giới trẻ.
Muốn vậy, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang nêu rõ, nên hoàn thiện cơ chế đặt hàng từ ngân sách nhà nước dành tỷ lệ phù hợp cho phim, sách, các chương trình nghệ thuật, sản phẩm truyền thông số phục vụ cho thiếu nhi; đồng thời có chính sách đột phá để khuyến khích tư nhân đầu tư, sáng tạo các sản phẩm văn hóa mang bản sắc Việt, có khả năng cạnh tranh, nếu không chúng ta sẽ tiếp tục thua ngay trên sân nhà.
Thứ ba, đại biểu Quốc hội đoàn TPHCM nêu, cần cơ chế phát triển tài năng văn hóa từ sớm. Đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang cho rằng phát triển văn hóa không chỉ dựa vào bảo tồn, lan tỏa giá trị mà phải tạo dựng nguồn lực sáng tạo cho tương lai. Vì vậy, nghị quyết cần làm rõ cơ chế phát hiện kịp thời, tuyển chọn và bồi dưỡng tài năng văn hóa nghệ thuật ngay từ đối tượng thiếu nhi; gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và tổ chức Đoàn, Hội, Đội và hệ thống thiết chế văn hóa. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung các cơ chế hỗ trợ mang tính trọng tâm, dài hạn thông qua các quỹ, các chương trình và đề án phát triển văn hóa.
Lấy con người làm trung tâm, đặc biệt quan tâm đến thế hệ trẻ
“Thứ tư, nhấn mạnh nguyên tắc là bồi dưỡng tài năng phải đi đôi với bồi dưỡng nhận thức. Thực tiễn cho thấy việc chú trọng phát triển năng khiếu, kỹ năng và thành tích là cần thiết, tuy nhiên nếu thiếu nền tảng về nhận thức văn hóa, đạo đức và bản lĩnh cá nhân thì sự phát triển sẽ thiếu bền vững, tiềm ẩn hệ lụy xã hội. Vì vậy, nghị quyết cần thể hiện rõ quan điểm bồi dưỡng tài năng phải gắn với giáo dục nhận thức văn hóa một cách bài bản. Đây là điều kiện tiên quyết để phát triển tài năng một cách toàn diện, hài hòa giữa tài và đức cũng như phát huy tối đa giá trị văn hóa”, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang nêu.
Thứ năm, cần đầu tư phát triển công chúng văn hóa. Một nền văn hóa bền vững phải dựa vào cả người sáng tạo và công chúng. Thực tiễn cho thấy nếu công chúng văn hóa chưa được quan tâm đúng mức thì các thiết chế, các sản phẩm, thị trường văn hóa khó có thể phát triển ổn định. Vì vậy, nghị quyết cần bổ sung các giải pháp chăm lo, nâng cao khả năng tiếp cận thụ hưởng văn hóa của nhân dân; đặc biệt là việc phát triển năng lực cảm thụ, thưởng thức văn hóa trong cộng đồng, đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, lan tỏa trong trường học, gia đình và các không gian công cộng, hình thành thói quen tiếp cận, nhu cầu thưởng thức và đánh giá văn hóa thực chất, lành mạnh và bền vững.
“Từ những nội dung nêu trên, đề nghị dự thảo nghị quyết tiếp tục được hoàn thiện theo hướng lấy con người làm trung tâm, đặc biệt quan tâm đến thế hệ trẻ, đảm bảo phát triển văn hóa không chỉ dừng ở tầm chính sách vĩ mô mà phải cụ thể thành những điều kiện thiết thực trong đời sống. Tôi tin rằng làm tốt những điều này, nghị quyết không chỉ tạo động lực cho phát triển văn hóa trong giai đoạn trước mắt mà còn góp phần xây dựng nền tảng con người Việt Nam trong dài hạn: giàu bản sắc, giỏi sáng tạo, hội nhập tốt và có sức đề kháng mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới”, đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang bày tỏ.
