Nhiều người vẫn hay nghĩ rằng câu thành ngữ "Đều như vắt chanh" mới là chính xác. Nhưng thực tế, câu này không có ý nghĩa bởi vắt chanh thì làm sao mà đều được. Câu thành ngữ chính xác phải là "Đều như vắt tranh".

"Vắt tranh" ở trong câu thành ngữ này là một thao tác trong quá trình làm những tấm lợp mái nhà bằng cỏ tranh. Loại cỏ này thuộc họ nhà lúa, phân bổ từ đồng bằng đến vùng trung du, miền núi ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam nước ta.

Câu thành ngữ đúng phải là 'Đều như vắt tranh' bạn nhé! (Ảnh: Hocmai.vn)
Câu thành ngữ đúng phải là "Đều như vắt tranh" bạn nhé! (Ảnh: Hocmai.vn)

Ngày xưa, cỏ tranh là một vật liệu phổ biến được sử dụng để làm nhà. Người ta thường bện thành từng tấm (để lợp mái hoặc dựng vách) theo kích thước phù hợp với ngôi nhà. Quy trình này được gọi là đánh tranh. Kỹ thuật đánh tranh khá khó, đòi hỏi tính thẩm mỹ cao. Các nắm sợi tranh (hay còn gọi là một vắt) phải đều tăm tắp để khi lợp lên mái trông đẹp và không bị thấm nước mưa.

Những tấm lợp bằng cỏ tranh được xếp đều tăm tắp, mười tấm như mười.
Những tấm lợp bằng cỏ tranh được xếp đều tăm tắp, mười tấm như mười.

Mỗi khi đánh tranh phải dùng một tay nắm những sợi tranh thành một vắt. Muốn cho đều tăm tắp, mười vắt như mười thì lượng sợi tranh trong tay phải vừa vặn sao cho ngón cái chạm tới ngón trỏ, nếu ít hơn sẽ thêm vào và ngược lại. Trong lúc tay này nắm vắt tranh, tay kia phải khéo léo bắt vắt tranh đưa vào hom (3 thanh tre được vót thành sợi có chiều dài bằng tấm tranh) và chỉnh cho đều.

Như vậy, từ "vắt" trong "vắt tranh" là danh từ chứ không phải động từ. Câu thành ngữ "Đều như vắt tranh", ý muốn nói về một cái gì đấy rất đồng đều. Mái nhà lợp bằng tranh rất bền, mát hơn so với lợp bằng ngói, tôn. Với những mái lợp dày từ 15 - 20cm có tuổi thọ lên tới 20 - 30 năm.

Ngày xưa, người ta thường dùng cỏ tranh để lợp mái nhà hoặc dựng vách.
Ngày xưa, người ta thường dùng cỏ tranh để lợp mái nhà hoặc dựng vách.

Ngày nay, cỏ tranh không còn được sử dụng để làm nhà, các bạn nhỏ cũng ít gặp, không biết cỏ tranh là gì. Trong khi đó, chanh là loại quả rất phổ biến, nó có mặt ở khắp mọi nơi từ chợ cóc đến siêu thị và trong nhiều sản phẩm ăn uống, mỹ phẩm. Có lẽ, chính vì sự phổ biến này đã khiến mọi người lầm tưởng là "vắt chanh" chứ không phải "vắt tranh".