Trong Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục, Bộ GD&ĐT dành sự quan tâm đáng kể đến những thách thức mới khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện trong việc dạy và học.
Theo đó, cùng với yêu cầu “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, người học phải trung thực trong quá trình học tập, kiểm tra, thi cử và không lạm dụng công nghệ để tạo ra kết quả không phản ánh đúng năng lực của bản thân.
Ngăn chặn sử dụng công nghệ để gian lận
Bộ GD&ĐT đặt ra yêu cầu xây dựng, hoàn thiện các quy định về liêm chính học thuật, trong đó chú trọng phòng, chống đạo văn, làm thay và gian lận bằng công nghệ.
Học sinh, sinh viên cần được hướng dẫn rõ cách trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền, sử dụng tài liệu số và công cụ trí tuệ nhân tạo một cách đúng mục đích.
Trong quá trình học tập, AI có thể hỗ trợ tra cứu, gợi ý, tổng hợp thông tin hoặc giúp người học tiếp cận kiến thức theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, việc sử dụng AI không được thay thế hoàn toàn quá trình tư duy, tự học và sáng tạo của người học.
Kết quả bài tập, kiểm tra hay sản phẩm học tập phải phản ánh đúng năng lực, hiểu biết và công sức của mỗi học sinh.
Việc sử dụng công nghệ để làm hộ bài, sao chép nội dung, giả mạo sản phẩm hoặc tạo ra kết quả không trung thực đi ngược yêu cầu về liêm chính trong giáo dục.
Dạy học sinh sử dụng AI đúng cách
Việc phổ biến nhanh của các công cụ trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra yêu cầu mới đối với nhà trường và giáo viên.
Thay vì chỉ cấm hoặc hạn chế, giáo dục cần giúp học sinh hiểu AI có thể làm được gì, giới hạn ở đâu, cách kiểm chứng thông tin và trách nhiệm của người sử dụng đối với nội dung do công nghệ hỗ trợ tạo ra.
Các em cần được hình thành thói quen kiểm tra nguồn thông tin, không sao chép máy móc, biết phân biệt nội dung do mình tự thực hiện với nội dung có sự hỗ trợ của AI, đồng thời tôn trọng quyền tác giả và bản quyền.
Đối với giáo viên, việc kiểm tra, đánh giá cũng cần được đổi mới để phù hợp với môi trường số. Các hình thức đánh giá cần tăng khả năng kiểm tra tư duy, mức độ hiểu bài, năng lực thực hành và khả năng vận dụng của học sinh, thay vì chỉ yêu cầu tái hiện kiến thức.
Chương trình của Bộ GD&ĐT yêu cầu việc kiểm tra, đánh giá học sinh phải bảo đảm thực chất, khách quan, công bằng và phù hợp với bối cảnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc nhà trường cần từng bước xây dựng văn hóa sử dụng công nghệ có trách nhiệm, để AI trở thành công cụ hỗ trợ việc học thay vì phương tiện để gian lận hoặc tạo ra những kết quả không phản ánh đúng năng lực của học sinh.
Trong môi trường giáo dục số, trung thực không chỉ là không quay cóp trong phòng thi, mà còn là biết sử dụng công nghệ đúng cách, tôn trọng bản quyền, ghi nhận nguồn tham khảo và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm học tập của chính mình.
