Tục “Khai bút đầu xuân” không phải là một nghi lễ bắt buộc trong ngày tết. Nhưng từ lâu, nó đã được duy trì như một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt. Trước đây thường chỉ có những ông đồ, thầy đồ, học sĩ…mới thực hiện nghi thức khai bút. Sau lễ cúng giao thừa, họ sẽ đốt lư trầm bên bàn viết và cầm cây bút thảo những câu đối hay, những chữ có ý nghĩa lên giấy đỏ hoặc giấy hoa tiên.
Ngày nay, tục “khai bút đầu xuân” đã có nhiều thay đổi. Nó không còn phổ biến mà mang đậm ý nghĩa như xưa nữa. Tuy nhiên, với nhiều gia đình, đặc biệt là các học sinh, giới văn sĩ, thi sĩ, người làm nghề viết lách… phong tục này vẫn rất được coi trọng. Bởi ngoài những giá trị chân - thiện - mỹ, việc “khai bút đầu xuân” còn có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nó không chỉ tượng trưng cho sự khởi đầu một sự nghiệp, sự học mà còn gửi gắm rất nhiều tâm tư, nguyện vọng về một năm mới suôn sẻ, hạnh phúc và thành công.
Với các bạn học sinh, khai bút đầu xuân vừa như một nghi lễ trang nghiêm, mang đậm nét truyền thống, vừa giúp các bạn hiểu rõ hơn trách nhiệm học tập của mình. Lễ khai bút đầu xuân trang trọng sẽ giúp các bạn đỡ ngại khi trở lại trường sau kì nghỉ dài. Đồng thời, nghi lễ này cũng giúp cho các bạn trưởng thành hơn, sống có trách nhiệm hơn và thấu hiểu được niềm vinh quang và nỗi vất vả của người đi học.
Vì thế, thay vì kiến nghị các thày cô giáo không giao bài tập Tết cho con, các cha mẹ hãy chú trọng tổ chức nghi lễ khai bút đầu xuân cho các con. Các bước thực hiện như sau:
1. Xem ngày đẹp: Việc xem ngày không nên theo những tiêu chí mê tín mà các bạn hãy lắng nghe thời tiết. Ngày nào nắng đẹp, tươi tắn, thì chúng ta tổ chức nghi lễ này. Cả nhà cùng bàn bạc trước để chọn ngày khai bút. Việc lựa chọn là của chúng mình hoặc có thể nhận tư vấn từ cha mẹ.
2. Chuẩn bị góc khai bút: Các bạn có thể lựa chọn ngay góc học tập quen thuộc của mình, dọn dẹp sạch sẽ, trang hoàng tươi tắn một chút. Hoặc các bạn có thể lựa chọn ngồi khai bút ở góc sân nắng đẹp, hoặc bên cửa sổ líu lo chim hót.
3. Chuẩn bị các vật dụng và trang trí góc khai bút: Các bạn hãy lựa quyển vở đẹp nhất của mình, chiếc bút đẹp và đầy đủ mực, thước kẻ, bút chì và những vật dụng khác. Các bạn có thể sử dụng đồ mới mua hoặc đồ cũ nhưng còn tốt. Nếu các vật dụng này đã bẩn thì cũng nên làm sạch trước cho đẹp. Ngoài ra, các bạn chuẩn bị một lọ hoa nho nhỏ đặt ở góc cho thêm tươi tắn. Có thể nhờ cha mẹ chuẩn bị cho mình một cốc nước và vài chiếc bánh ngọt để ta liên hoan sau khi khai bút. Mọi việc chuẩn bị này cần tiến hành trước kì khai bút độ vài tiếng.
4. Thay quần áo đẹp: Nếu các bạn sống ở trong Nam, nơi khí hậu nóng, các bạn có thể lựa chọn mặc áo dài, khăn xếp truyền thống. Các bạn ở ngoài Bắc nếu có thể cũng nên lựa chọn bộ quần áo đặc biệt này. Tuy nhiên, các bạn cũng cần quan tâm đến vấn đề giữ ấm cơ thể.
5. Thắp hương: Đây là một nghi lễ trang trọng. Việc các bạn thắp hương khấn và hứa hẹn với các vị thần linh và gia tiên trong gia đình sẽ giúp các bạn hiểu thêm về trách nhiệm học hành. Cha mẹ có thể giúp con đốt hương, cắm hương. Vào giờ lành đã định, các bạn chắp tay khấn trước bàn thờ và hứa năm tới sẽ cố gắng học hành chăm chỉ.
6. Khai bút: Tục lệ ngày xưa, các ông đồ sẽ viết một chữ thật riêng, thật đẹp để treo trong ngày Tết. Ngày nay, các bạn chỉ cần ngồi xuống bắt đầu viết những dòng chữ thật đẹp. Các bạn nên lựa chọn làm luôn một vài bài tập Tết mà cô giáo đã giao cho bạn.
7. Liên hoan sau lễ Khai bút: Bây giờ, nước và bánh ngọt đã đến lúc dùng đến. Bạn có thể mời cả nhà cùng tham gia liên hoan.
Lễ Khai bút đầu xuân kết thúc nhưng dư vị của nó chắc chắn sẽ còn đọng mãi trong lòng chúng ta. Bạn sẽ bắt đầu năm mới với những niềm vui và trọng trách mới.
TS Vũ Thu Hương
