Nhóm nghiên cứu thuộc Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard & Smithsonian và Đại học Oregon vừa công bố kết quả quan sát Beta Pictoris b, một ngoại hành tinh khổng lồ có khối lượng khoảng 10 lần sao Mộc.
Điểm đáng chú ý là các nhà khoa học có thể định vị nguồn phát vô tuyến phù hợp với vị trí của hành tinh này, thay vì chỉ xác định tín hiệu đến từ một hệ sao có ngoại hành tinh. Đây là bước quan trọng bởi bản thân ngôi sao chủ cũng có khả năng phát ra sóng vô tuyến, khiến việc xác định chính xác nguồn tín hiệu trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, tín hiệu này không phải thông điệp của người ngoài hành tinh. Các đặc điểm quan sát được cho thấy nó nhiều khả năng là phát xạ vô tuyến cực quang, liên quan đến các hạt mang điện và từ trường của hành tinh.
Tín hiệu đến từ Beta Pictoris b
Nghiên cứu do Kevin N. Ortiz Ceballos, Edo Berger và Yvette Cendes thực hiện, được đăng trên arXiv ngày 15/9. Đây hiện là bản thảo nghiên cứu chưa qua phản biện khoa học.
Nhóm sử dụng hệ thống kính thiên văn vô tuyến MeerKAT tại Nam Phi để quan sát hệ sao Beta Pictoris trong bốn đợt từ năm 2025 đến 2026.
Họ phát hiện những đợt bùng phát vô tuyến nhanh, lặp lại và có mức phân cực tròn cao, cùng một thành phần phát xạ kéo dài trong dải tần từ 0,85 đến 3,5 GHz.
Beta Pictoris nằm cách Trái Đất khoảng 63 năm ánh sáng và có ít nhất ba hành tinh đã được xác định gồm Beta Pictoris b, c và d.
Để tìm chính xác nguồn phát, nhóm nghiên cứu sử dụng các quasar làm điểm tham chiếu có vị trí chính xác trên bầu trời. Kết quả cho thấy nguồn tín hiệu phù hợp với vị trí của Beta Pictoris b, thay vì ngôi sao Beta Pictoris hoặc hành tinh c.
Mức phân cực tròn mạnh của tín hiệu cũng phù hợp với phát xạ vô tuyến cực quang được tạo ra bởi cơ chế bất ổn định maser cyclotron electron (ECMI).
Có thể giúp đo từ trường của những thế giới xa xôi
ECMI đặc biệt hữu ích đối với các nhà thiên văn bởi tần số của phát xạ có liên hệ với cường độ từ trường tại khu vực tạo ra tín hiệu.
Từ dải tần quan sát được, nhóm nghiên cứu suy ra từ trường tại nguồn phát trên Beta Pictoris b có cường độ ít nhất khoảng 1,25 kilogauss (kG). Theo nhóm nghiên cứu, đây là lần đầu từ trường của một ngoại hành tinh được đo trực tiếp bằng phương pháp này.
Beta Pictoris b được cho là sở hữu từ trường mạnh hơn Trái Đất hàng nghìn lần. Phát xạ vô tuyến cực quang cũng có thể liên quan đến tốc độ tự quay nhanh của hành tinh, với một vòng quay kéo dài khoảng 8-9 giờ.
Dù vậy, công trình hiện chưa qua phản biện khoa học. Cơ chế tạo ra tín hiệu cũng như những kết luận về từ trường của Beta Pictoris b vẫn cần được kiểm chứng bằng các quan sát độc lập.
Không phải “thông điệp” của người ngoài hành tinh
Một tín hiệu vô tuyến đến từ ngoại hành tinh dễ khiến chúng ta liên tưởng tới những thông điệp của một nền văn minh ngoài Trái Đất. Nhưng nghiên cứu này không đưa ra bằng chứng nào theo hướng đó.
Các đặc điểm của tín hiệu phù hợp với một quá trình tự nhiên liên quan đến cực quang và từ trường. Vì vậy, phát hiện không phải bằng chứng về sự sống hay nền văn minh ngoài Trái Đất.
Giá trị đáng chú ý của nghiên cứu nằm ở khả năng mở thêm một “cánh cửa” để các nhà khoa học tìm hiểu những hành tinh rất xa mà con người chưa thể tiếp cận trực tiếp.
Từ trường có thể cung cấp thông tin về môi trường xung quanh hành tinh, sự tương tác với gió sao và quá trình thoát khí quyển. Việc đo được từ trường vì thế có thể giúp các nhà khoa học hiểu thêm về cấu trúc và quá trình tiến hóa của ngoại hành tinh.
Theo công trình, bảy ngoại hành tinh khổng lồ thuộc năm hệ sao lân cận có thể trở thành những mục tiêu tiếp theo để áp dụng phương pháp tương tự. Các đài quan sát vô tuyến thế hệ mới với độ nhạy cao hơn được kỳ vọng sẽ giúp các nhà khoa học tiếp tục tìm kiếm và nghiên cứu “dấu vết” từ trường của những thế giới nằm ngoài Hệ Mặt Trời.
