Theo Nature World News, Đài quan sát Neil Gehrels Swift đang mất dần độ cao và có thể rơi trở lại khí quyển Trái Đất trong thời gian tới. Tàu Link, được phát triển để tiếp cận và nâng Swift lên quỹ đạo cao hơn, đã hồi quyển ngày 25/9 sau khi không thể hoàn thành nhiệm vụ.
Trong báo cáo công bố ngày 28/9, NASA xác nhận nhiệm vụ kết thúc mà không thể nâng quỹ đạo cho Swift. Nếu không có thêm biện pháp can thiệp, đài quan sát dự kiến hồi quyển vào cuối năm nay.
Vì sao Swift đang mất dần độ cao?
Swift nặng khoảng 1.452 kg, hiện hoạt động ở độ cao khoảng 325 km so với bề mặt Trái Đất. Các kỹ sư ước tính khi độ cao giảm xuống dưới 300 km vào khoảng đầu đến giữa tháng 10, việc vận hành kính viễn vọng sẽ trở nên khó khăn hơn.
Nguyên nhân khiến Swift liên tục hạ thấp quỹ đạo là lực cản của tầng thượng quyển. Các tàu vũ trụ hoạt động trên quỹ đạo thấp đều chịu tác động này, nhưng Swift không có hệ thống đẩy nên không thể tự nâng quỹ đạo.
Theo NASA, hoạt động Mặt Trời gia tăng trong những năm gần đây còn khiến quá trình diễn ra nhanh hơn. Khi Mặt Trời hoạt động mạnh, lớp khí quyển phía trên của Trái Đất nóng lên và giãn nở, làm tăng số phân tử khí mà vệ tinh gặp phải và khiến lực cản lớn hơn.
Để kéo dài thời gian hoạt động, từ tháng 12/2025, đội điều khiển đã điều chỉnh khoảng 25% mục tiêu nghiên cứu của Swift sang những vị trí trên bầu trời giúp giảm lực cản. Đài quan sát cũng tạm dừng các quan sát khoa học có mục tiêu từ giữa tháng 2 đến cuối tháng 8/2026.
Khi Swift hồi quyển, phần lớn tàu vũ trụ được dự đoán sẽ bốc cháy trong khí quyển. LeoLabs cho biết một số phần cứng có thể còn sót lại, nhưng xác suất mảnh vỡ gây thương tích hoặc thiệt hại đáng kể về tài sản là rất nhỏ. Phần còn lại nhiều khả năng rơi xuống đại dương hoặc khu vực không có người ở.
Nhiệm vụ giải cứu không thành công
Tháng 9/2025, NASA ký hợp đồng trị giá 30 triệu USD với Katalyst Space để thiết kế, chế tạo và phóng một tàu vũ trụ có khả năng tiếp cận, bắt giữ rồi nâng Swift lên quỹ đạo cao hơn.
Tàu Link được phóng ngày 3/7/2026 từ đảo san hô Kwajalein thuộc quần đảo Marshall bằng tên lửa Pegasus XL của Northrop Grumman.
Sau khi vào không gian, Link gặp sự cố liên lạc và kiểm soát hướng. Lỗi điện tử khiến hai trong ba bánh đà phản lực dùng để điều chỉnh tư thế tàu ngừng hoạt động, trong khi trục trặc ở van khiến phương tiện có lúc xoay mất kiểm soát.
Các kỹ sư sau đó khôi phục được khả năng điều khiển, nhưng Link không còn đủ nhiên liệu để hoàn thành nhiệm vụ nâng quỹ đạo cho Swift.
NASA và Katalyst chuyển mục tiêu sang thử nghiệm công nghệ. Trước khi hồi quyển ngày 25/9, Link đã tiếp cận Swift ở khoảng cách 12-15 km để chụp ảnh. Tàu cũng thử nghiệm hệ thống đẩy sử dụng khí xenon và ba cánh tay robot dài khoảng 0,9 m.
Hơn 20 năm quan sát vũ trụ
Swift được phóng vào tháng 11/2004 với chi phí chế tạo khoảng 250 triệu USD. Nhiệm vụ ban đầu của đài quan sát là nghiên cứu các chớp tia gamma, những vụ bùng phát năng lượng cực mạnh trong vũ trụ.
Một trong những khả năng nổi bật của Swift là nhanh chóng xoay hướng về phía một sự kiện mới trên bầu trời, xác định vị trí và gửi thông tin cho các đài quan sát khác trên mặt đất cũng như trong không gian.
Qua hơn hai thập kỷ, Swift còn được sử dụng để nghiên cứu nhiều đối tượng và hiện tượng khác, từ hố đen đến sao chổi và tiểu hành tinh.
Đài quan sát sẽ tiếp tục quét bầu trời trong thời gian hoạt động còn lại trước khi mất độ cao và hồi quyển, khép lại hành trình hơn 20 năm nghiên cứu vũ trụ.
