Không chỉ dạy cách sử dụng công nghệ
Trách nhiệm trang bị kỹ năng số cho học sinh đã được định hướng cụ thể trong các văn bản chỉ đạo chung của ngành Giáo dục, cụ thể như Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT ngày 24/01/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định Khung năng lực số cho người học; Công văn 3456/BGDĐT-GDPT ngày 27/6/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh, thành phố hướng dẫn triển khai thực hiện khung năng lực số cho học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên.
Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năng lực số không chỉ dừng ở việc làm quen hay thao tác trên thiết bị hay phần mềm, học sinh cần từng bước hình thành khả năng tìm kiếm, đánh giá và khai thác thông tin; giao tiếp, hợp tác lành mạnh tren môi trường số; sáng tạo nội dung số; đồng thời biết bảo vệ bản thân, dữ liệu cá nhân và sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm.
Việc giáo dục kỹ năng số cho học sinh trong nhà trường cần được tổ chức phù hợp từng lứa tuổi và tích hợp hợp lý để không làm quá tải chương trình học. Môn Tin học được xem là một môn học giữ vai trò cung cấp kiến thức, kỹ năng nền tảng cho học sinh về an toàn thông tin cơ bản; các môn học và hoạt động giáo dục khác tạo không gian trải nghiệm, cơ hội để học sinh vận dụng vào những tình huống thực tế.
Như vậy, trách nhiệm của nhà trường không chỉ là dạy học sinh “cách sử dụng Internet”, mà còn phải giúp các bạn biết cách sống an toàn, văn minh và có trách nhiệm trong môi trường số.
Đưa kỹ năng số vào những tình huống thực tế
Kỹ năng số sẽ khó trở thành thói quen nếu học sinh chỉ được nghe những lời nhắc chung chung như “không chia sẻ thông tin cá nhân” hay “không nói chuyện với người lạ”. Nhà trường cần tạo cơ hội để các bạn được thực hành, xử lý những tình huống gần với đời sống và tự đưa ra lựa chọn an toàn hơn là việc chỉ dừng lại ở việc dạy học sinh “cách truy cập Internet”.
Tại trường THCS Mai Động (phường Vĩnh Tuy, Hà Nội), Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời năm học 2026-2027 được triển khai với chủ đề “Thực học, thực hành, làm chủ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo”. Học sinh được tham gia các hoạt động thực hành sử dụng mạng an toàn, dùng thiết bị điện tử quét mã QR và cùng chinh phục 20 câu hỏi về vận dụng AI trong học tập, bảo vệ dữ liệu cá nhân và giữ an toàn trên môi trường mạng.
Chia sẻ tại chương trình, cô Lê Bích Hằng - Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Tuy - nhấn mạnh: “Tri thức ngày nay không còn bó hẹp nơi bục giảng hay trong những trang sách mà hiện diện ngày càng sâu rộng trong đời sống số. Công nghệ và trí tuệ nhân tạo mở ra nhiều cơ hội học tập, song công nghệ dù hiện đại đến đâu vẫn là công cụ hỗ trợ con người. Trong đó, đòi hỏi học sinh cần có khả năng chọn lọc thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm”.
Bên cạnh các giờ học chính khóa, các hoạt động ngoại khóa cũng đóng vai trò qun trọng trong việc trang bị kỹ năng sống số cho học sinh. Ngày 09/8/2026, Hội đồng Đội Trung ương tổ chức Ngày hội “Thiếu nhi Việt Nam - Học tập sáng tạo”.
Chương trình tập trung phát triển hệ thống học liệu giáo dục kỹ năng với 26 video về khoa học sáng tạo, STEM, an toàn trên không gian mạng, kỹ năng tự bảo vệ và xử lý tình huống; đồng thời chương trình ra mắt thêm 08 video mới về kỹ năng học tập, phát triển năng lực số và khơi dậy tư duy sáng tạo.
Cùng với đó, từ tháng 10/2026 đến tháng 5/2027, chương trình còn phát động cuộc thi sáng tác "Hành trình truyện tranh sáng tạo" hứa hẹn sẽ tạo được sân chơi bổ ích, khuyến khích học sinh thể hiện các câu chuyện, ý tưởng, góc nhìn về kỹ năng sống, năng lực số, ứng dụng khoa học công nghệ và những hành động đẹp trong học tập, cuộc sống.
Nhà trường là một mắt xích trong “lá chắn” số
Trong năm học 2026-2027, nhiệm vụ xây dựng môi trường giáo dục an toàn tiếp tục đặt ra nhiều thách thức trước sự gia tăng của các nguy cơ trên không gian mạng, trong đó có xuất hiện một nguy cơ mới là “bắt cóc online”. Nhà trường cần chú trọng trang bị cho học sinh năng lực tự bảo vệ, khả năng nhận diện và chủ động phòng ngừa nguy cơ từ sớm; đồng thời quan tâm đến cách học sinh sử dụng mạng xã hội, điện thoại thông minh và trí tuệ nhân tạo.
Điều đó đặt ra một nhiệm vụ rõ ràng, thay vì áp đặt các biện pháp cấm đoán cơ học, giải pháp căn cơ là nhà trường cần trang bị cho học sinh đầy đủ kiến thức số , kỹ năng số và bản lĩnh số để tự bảo vệ mình.
Để thực sự tạo “lá chắn số” cho các bạn học sinh thì việc giáo dục trong nhà trường là chưa thể đủ bởi sau giờ học, các bạn vẫn sử dụng điện thoại, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và nhiều nền tảng khác tại gia đình. Vì vậy, trách nhiệm của nhà trường cần được đặt trong sự phối hợp chặt chẽ với gia đình và các cơ quan chức năng. Nhà trường cần quan tâm tới việc phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường ở học sinh, phối hợp với gia đình hoặc phối hợp với Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em - số 111 (Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế) và các cơ quan chức năng khi cần thiết.
Ngày 23/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030”. Theo phân công nhiệm vụ kèm theo Quyết định, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai nhiều nội dung nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Trong đó, Bộ tham gia xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 và Luật An ninh mạng năm 2025, liên quan đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xác thực tài khoản người dùng và quản lý trẻ em trên các nền tảng mạng xã hội.
Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT phối hợp với Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam và các cơ quan liên quan trong việc thành lập "Nhóm trẻ cố vấn kỹ thuật số" - lực lượng trẻ em tham gia đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng chính sách, chương trình và giải pháp giáo dục, bảo vệ trẻ em; đồng thời tiếp tục triển khai hằng năm mô hình "Sáng kiến trẻ em: Không gian số an toàn", khuyến khích trẻ em đề xuất sáng kiến góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn.
Điều đó góp phần nâng cao hiểu biết và kỹ năng giúp cha mẹ có thể cùng con xây dựng nguyên tắc sử dụng Internet phù hợp với lứa tuổi; giáo viên tạo cơ hội để học sinh thực hành kỹ năng số trong học tập; nhà trường xây dựng môi trường để các bạn biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề; các lực lượng chuyên môn hỗ trợ kiến thức về an ninh, an toàn mạng. Sự đồng hành của cha mẹ, thầy cô và cộng đồng là điểm tựa vững chắc giúp học sinh tự tin, an toàn khi bước vào thế giới số./.
