Bí mật đằng sau sắc đỏ của sao Hỏa
Khi quan sát bầu trời đêm, chúng ta có thể nhận ra sao Hỏa nhờ ánh sáng đỏ cam nổi bật. Vì vậy, hành tinh này từ lâu đã được gọi là “Hành tinh Đỏ”. Nhưng nếu đặt chân lên bề mặt sao Hỏa, liệu các bạn có nhìn thấy một thế giới đỏ rực như trong những bộ phim khoa học viễn tưởng?
Thực tế không hẳn như vậy! Hình ảnh do các robot thám hiểm Curiosity và Perseverance của NASA gửi về cho thấy bề mặt sao Hỏa có nhiều sắc độ khác nhau, từ vàng nâu, cam đến đỏ nâu. Một số khu vực còn xuất hiện những tảng đá màu xám hoặc sẫm màu.
Vậy màu đỏ đặc trưng ấy đến từ đâu?
Câu trả lời nằm ở các khoáng vật chứa sắt trong đất đá và bụi trên sao Hỏa. Khi sắt trải qua những phản ứng hóa học với nước và các chất oxy hóa, những khoáng vật có màu đỏ hoặc nâu đỏ có thể hình thành. Hiện tượng này có nét tương đồng với quá trình gỉ sắt mà chúng ta thường thấy trên các vật dụng bằng kim loại ở Trái Đất.
Trên sao Hỏa, những hạt bụi cực nhỏ chứa khoáng vật sắt phân bố rộng khắp bề mặt. Gió cuốn bụi bay lên, phát tán chúng qua nhiều khu vực, góp phần tạo nên màu sắc đặc trưng của hành tinh khi nhìn từ xa.
Màu đỏ hé lộ dấu vết nước cổ đại
Trong nhiều năm, hematit – một loại khoáng vật chứa sắt – được xem là một trong những thành phần có thể tạo nên sắc đỏ của sao Hỏa. Tuy nhiên, một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Communications vào tháng 2/2025 đã đưa ra thêm một giả thuyết đáng chú ý.
Bằng cách kết hợp dữ liệu quan sát từ tàu vũ trụ, thông tin thu thập tại sao Hỏa và các thí nghiệm trong phòng nghiên cứu, nhóm khoa học nhận thấy ferrihydrit (ferrihydrite) – một loại khoáng vật oxit sắt ngậm nước có cấu trúc tinh thể kém hoàn chỉnh – có thể là thành phần chủ yếu tạo nên màu đỏ của bụi sao Hỏa.
Điều khiến phát hiện này trở nên đặc biệt là ferrihydrit thường hình thành trong môi trường có nước ở nhiệt độ tương đối thấp. Vì vậy, sự hiện diện của khoáng vật này cung cấp thêm manh mối cho giả thuyết rằng sao Hỏa từng trải qua giai đoạn lạnh nhưng có nước, trước khi chuyển sang trạng thái khô hạn như ngày nay.
Các nhà khoa học cho rằng một phần vật liệu tạo nên lớp bụi đỏ có thể đã hình thành từ thời hành tinh còn có điều kiện môi trường rất khác hiện tại. Qua hàng tỷ năm, gió và những quá trình địa chất tiếp tục làm biến đổi, vận chuyển vật liệu trên bề mặt.
Dù vậy, phát hiện về ferrihydrit không có nghĩa là các nhà khoa học đã tìm thấy sự sống trên sao Hỏa. Đây là một manh mối quan trọng giúp họ tìm hiểu lịch sử môi trường của hành tinh và đánh giá những điều kiện có thể từng tồn tại trong quá khứ.
Sao Hỏa từng là một thế giới khác?
Ngày nay, sao Hỏa là hành tinh lạnh, khô và có bầu khí quyển rất loãng. Tuy nhiên, nhiều bằng chứng địa chất cho thấy hàng tỷ năm trước, nước lỏng từng tồn tại trên bề mặt hành tinh này trong những giai đoạn nhất định.
Các tàu thăm dò đã phát hiện những địa hình giống lòng sông cổ, dấu tích hồ nước và các lớp trầm tích có thể hình thành trong môi trường có nước. Những phát hiện ấy giúp các nhà khoa học hình dung rõ hơn về một sao Hỏa cổ đại có điều kiện môi trường khác xa hiện nay.
Một số nghiên cứu cho rằng hành tinh này từng có bầu khí quyển dày hơn, tạo điều kiện để nước lỏng tồn tại trên bề mặt. Theo thời gian, sao Hỏa mất đi phần lớn bầu khí quyển, khí hậu trở nên lạnh và khô hơn. Gió tiếp tục bào mòn đá, cuốn bụi và phân tán các khoáng vật chứa sắt trên khắp hành tinh.
Những quá trình kéo dài hàng tỷ năm ấy đã góp phần tạo nên diện mạo của “Hành tinh Đỏ” mà chúng ta quan sát được ngày nay.
Từ màu sắc tưởng chừng quen thuộc, các nhà khoa học đang từng bước giải mã lịch sử của sao Hỏa. Biết đâu, những hạt bụi đỏ nhỏ bé ấy sẽ giúp con người hiểu rõ hơn về một câu hỏi lớn: Liệu hành tinh láng giềng của Trái Đất từng có môi trường thích hợp cho sự sống hay không?
