Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục ở khu vực biên giới, đồng thời tạo hành lang pháp lí thống nhất cho việc tổ chức và vận hành mô hình trường phổ thông nội trú (PTNT). Việc triển khai mô hình này không chỉ giúp học sinh vùng biên có điều kiện học tập thuận lợi hơn mà còn góp phần tăng cường quốc phòng, an ninh tại khu vực biên giới.
Thông tư số 12 lần đầu quy định đầy đủ và toàn diện về tổ chức, hoạt động của trường PTNT, bao gồm nhiệm vụ, quyền hạn của nhà trường; cơ cấu tổ chức; quản lí hoạt động giáo dục; đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên; học sinh; cơ sở vật chất; tài chính và mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
Theo quy định, trường PTNT là loại hình trường chuyên biệt do Nhà nước thành lập tại các xã biên giới đất liền nhằm tạo điều kiện học tập cho học sinh tại khu vực này, góp phần thúc đẩy công bằng trong tiếp cận giáo dục và phát triển nguồn nhân lực địa phương.
Hệ thống trường PTNT gồm ba mô hình: trường PTNT tiểu học và trung học cơ sở; trường PTNT trung học cơ sở và trung học phổ thông; trường PTNT liên cấp từ tiểu học đến trung học phổ thông.
Về phân cấp quản lí, trường PTNT tiểu học và trung học cơ sở do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thành lập và quản lí. Đối với các trường có cấp học cao nhất là trung học phổ thông, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập và Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lí.
Ngoài các tổ chức theo Điều lệ trường phổ thông, trường PTNT được phép thành lập tối đa ba tổ giáo dục đặc thù. Các tổ này có nhiệm vụ hỗ trợ hiệu trưởng trong việc giáo dục, quản lí, chăm sóc và nuôi dưỡng học sinh nội trú, bán trú buổi trưa.
Đối tượng tuyển sinh là học sinh trong độ tuổi theo quy định đối với từng cấp học, thường trú tại xã biên giới nơi trường đặt trụ sở hoặc tại các xã biên giới liền kề. Ngoài ra, con của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang đang công tác tại xã biên giới cũng thuộc diện được xét tuyển.
Thông tư cũng quy định rõ thứ tự ưu tiên khi tuyển sinh học sinh nội trú. Trường hợp số lượng đăng kí vượt quá chỉ tiêu, việc tuyển sinh sẽ được thực hiện theo các tiêu chí do Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn.
Đáng chú ý, trường PTNT có thể tuyển sinh học sinh nước láng giềng khi được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ, phù hợp với quy định của pháp luật và các quy định về quản lí người nước ngoài học tập tại Việt Nam.
Bên cạnh việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, các trường PTNT còn tổ chức nhiều hoạt động giáo dục đặc thù phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và nhu cầu của học sinh vùng biên.
Theo quy định, mỗi trường PTNT có diện tích xây dựng từ 5 đến 10 ha, quy mô khoảng 30 lớp, tương ứng với khoảng 1.000 học sinh. Địa điểm xây dựng phải bảo đảm an toàn trước thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và có đầy đủ hạ tầng kĩ thuật như điện, nước sạch, giao thông và viễn thông.
Thông tư cũng nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương trong việc bảo đảm điều kiện hoạt động của nhà trường. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo các sở, ngành và địa phương phối hợp với ngành giáo dục trong công tác tuyển sinh, quản lí học sinh, tổ chức hoạt động giáo dục đặc thù và huy động nguồn lực phát triển trường PTNT.
Việc ban hành Thông tư số 12 được kì vọng sẽ tạo thêm nhiều cơ hội học tập cho học sinh tại các xã biên giới, giúp các bạn nhỏ vững bước đến trường, tiếp tục nuôi dưỡng ước mơ và đóng góp cho sự phát triển của quê hương.
