Nhóm Nghiên cứu và Phân tích Toàn cầu (GReAT) của Kaspersky vừa công bố phát hiện về NetamLoader tại Hội nghị Thượng đỉnh Phân tích bảo mật diễn ra ở Bali (Indonesia). Đây là bộ khung mã độc chưa từng được ghi nhận trước đó, được sử dụng trong cuộc tấn công nhằm vào một phiên bản Windows 10 chuyên dụng cho các cơ quan chính phủ tại một quốc gia châu Á.
Đáng chú ý, mã độc này có thể lợi dụng những chương trình hợp pháp để thực thi lệnh nguy hiểm, tải thêm thành phần độc hại và tìm cách qua mặt hệ thống bảo mật. Hiện danh tính nhóm tin tặc đứng sau cuộc tấn công vẫn chưa được xác định.
Mượn phần mềm hợp pháp để che giấu mã độc
Theo kết quả điều tra của Kaspersky, tin tặc đã can thiệp vào các tệp hỗ trợ nhằm lợi dụng những chương trình đáng tin cậy để kích hoạt mã độc.
Trong thư mục cập nhật Windows của máy tính bị tấn công, các chuyên gia phát hiện nhiều thành phần có chữ ký số hợp lệ của Microsoft và công cụ quản lý bản vá Patch My PC.
Thông thường, chữ ký số giúp xác nhận nguồn gốc và tính toàn vẹn của phần mềm. Tuy nhiên, trong trường hợp này, kẻ tấn công đã lợi dụng quá trình hoạt động của các chương trình hợp pháp để che giấu hành vi nguy hiểm.
Kaspersky xác nhận hệ thống phân phối của Patch My PC không bị xâm phạm. Thay vào đó, tin tặc đã lợi dụng các điểm yếu trong quy trình phân phối hoặc cập nhật để đưa tệp nén chứa mã độc vào máy tính mục tiêu.
Sau khi được kích hoạt, NetamLoader sử dụng nhiều lớp mã hóa và nén dữ liệu để che giấu nội dung. Mã độc tiếp tục đưa mã thực thi vào những tiến trình Windows hợp pháp, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn.
Không dừng lại ở đó, NetamLoader còn có khả năng vô hiệu hóa tính năng quét virus của hệ thống và xóa các tệp nhật ký hoạt động (log), gây trở ngại cho quá trình xác định dấu vết xâm nhập.
Âm thầm hoạt động để qua mặt hệ thống giám sát
Một trong những đặc điểm đáng chú ý của NetamLoader là cơ chế trì hoãn kết nối nhằm tránh bị phát hiện.
Thay vì lập tức liên lạc với máy chủ điều khiển sau khi xâm nhập, mã độc chờ từ 20 đến 40 phút trước khi thực hiện kết nối đầu tiên.
Nếu không nhận được phản hồi, NetamLoader tiếp tục tạm ngừng hoạt động trong khoảng 22 đến 28 giờ rồi mới thử kết nối trở lại.
Cách thức này giúp giảm tần suất trao đổi dữ liệu bất thường trên mạng, khiến các hệ thống giám sát trong thời gian ngắn khó nhận diện hoạt động đáng ngờ.
Đồng thời, việc kết hợp nhiều kỹ thuật che giấu, lợi dụng tiến trình hợp pháp và xóa nhật ký khiến quá trình phân tích, truy vết cuộc tấn công trở nên phức tạp.
Cảnh báo nguy cơ từ hệ thống cập nhật phần mềm
Ông Sergey Lozhkin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kaspersky GReAT khu vực APAC & META, nhận định việc phát triển các hệ điều hành riêng đang trở thành ưu tiên của nhiều chính phủ nhằm tăng khả năng tự chủ công nghệ.
Tuy nhiên, tự vận hành nền tảng cũng đồng nghĩa với việc phải bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái liên quan, từ hệ thống cập nhật đến những công cụ quản trị và phần mềm hỗ trợ.
Theo chuyên gia, việc một chương trình có chữ ký số hợp lệ không đồng nghĩa toàn bộ quá trình hoạt động của chương trình đó đều an toàn. Các tổ chức cần giám sát cả cách những phần mềm tương tác với nhau để phát hiện nguy cơ bị lợi dụng.
Trước hình thức tấn công này, Kaspersky khuyến cáo các cơ quan chính phủ và tổ chức cần tăng cường giám sát thư mục cập nhật Windows, kiểm soát chặt chẽ công cụ quản lý bản vá của bên thứ ba và theo dõi những hoạt động bất thường trên hệ thống.
Đặc biệt, việc lưu trữ nhật ký hoạt động tập trung, tách biệt khỏi máy tính đầu cuối, có thể giúp bảo toàn dữ liệu phục vụ điều tra ngay cả khi tin tặc tìm cách xóa dấu vết trên thiết bị bị xâm nhập.
Vụ việc cho thấy ngay cả những hệ thống sử dụng phần mềm hợp pháp và có cơ chế bảo mật riêng vẫn có thể trở thành mục tiêu tấn công nếu quy trình cập nhật, quản lý và giám sát chưa được bảo vệ đầy đủ.












