Ngày nay, Nam Cực được bao phủ bởi lớp băng dày tới khoảng 5km. Tuy nhiên, cách đây hàng chục triệu năm, nơi đây từng có khí hậu ôn hòa và nhiều cây xanh.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Science, Nam Cực bắt đầu đóng băng khoảng 34 triệu năm trước, trong khi Bắc Cực chỉ bắt đầu đóng băng khoảng 25 triệu năm trước và các chỏm băng lớn chỉ thực sự ổn định cách đây gần 10 triệu năm.
Bí mật nằm dưới lòng đất
Nhóm nghiên cứu do nhà địa chất Thomas Gernon (Đại học Southampton, Anh) dẫn đầu đã sử dụng mô hình máy tính để tái hiện địa hình Nam Cực qua hàng triệu năm.
Kết quả cho thấy, bên dưới lớp vỏ Trái Đất tồn tại một hiện tượng gọi là sóng manti, những chuyển động rất chậm của vật chất nóng trong lớp manti ở độ sâu khoảng 150-200km.
Các "làn sóng" này có thể đẩy vật chất từ bên dưới lên, làm bề mặt lục địa nâng cao theo thời gian và hình thành các dãy núi, cao nguyên.
Núi cao giúp băng tồn tại
Theo nghiên cứu, sóng manti đã nâng dãy núi Gamburtsev ở phía đông Nam Cực lên độ cao đủ để tuyết và băng tồn tại quanh năm.
Khi địa hình càng cao, nhiệt độ càng thấp. Nhờ đó, băng có thể tích tụ và mở rộng thành các sông băng khổng lồ, ngay cả khi nhiệt độ toàn cầu khi đó cao hơn hiện nay khoảng 5°C.
Đến khoảng 45 triệu năm trước, nhiều khu vực ở Đông Nam Cực đã vượt ngưỡng độ cao cần thiết để băng tồn tại lâu dài. Khoảng 34 triệu năm trước, lớp băng vĩnh cửu bắt đầu hình thành và nhanh chóng mở rộng.
Vì sao Bắc Cực đóng băng muộn hơn?
Khác với Nam Cực, Bắc Cực chủ yếu là đại dương được bao quanh bởi các lục địa và không có vùng đất cao rộng lớn để băng tích tụ lâu dài.
Theo các nhà khoa học, chỉ khi khí hậu toàn cầu lạnh hơn do lượng khí carbon dioxide (CO2) trong khí quyển giảm xuống, băng vĩnh cửu mới có thể hình thành ổn định ở Bắc Cực.
Nghiên cứu cho thấy, không chỉ khí hậu mà cả những chuyển động địa chất diễn ra sâu dưới lòng đất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định thời điểm các chỏm băng lớn xuất hiện trên Trái Đất.
