Vì sao thời tiết vũ trụ khó dự đoán?

NN
Một cơn bão Mặt Trời có thể làm gián đoạn vệ tinh, ảnh hưởng đến lưới điện, gây nhiễu tín hiệu GPS và thậm chí khiến hàng không tê liệt. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa thể dự báo chính xác sức mạnh của hiện tượng này, chủ yếu vì thiếu thiết bị để đo đạc các thông số quan trọng từ sớm.

Khó khăn lớn nhất hiện nay trong dự báo bão Mặt Trời là xác định hướng của từ trường – được gọi là thành phần Bz – trong các vụ phun trào vành nhật hoa (CME). Từ trường này có thể hướng về phía bắc hoặc phía nam. Nếu Bz hướng nam, nó dễ "kết nối" với từ trường Trái Đất, khiến năng lượng tràn vào tầng điện ly, tạo ra cực quang nhưng đồng thời cũng gây nguy cơ gián đoạn lưới điện, hệ thống định vị và liên lạc. Ngược lại, nếu Bz hướng bắc, bão Mặt Trời có thể đi qua mà không gây ảnh hưởng nghiêm trọng.

Hình ảnh cận cảnh của lóa mặt trời, vụ nổ bức xạ điện từ bắt nguồn từ bầu khí quyển của Mặt Trời.
Hình ảnh cận cảnh của lóa mặt trời, vụ nổ bức xạ điện từ bắt nguồn từ bầu khí quyển của Mặt Trời. (Ảnh: NASA)

Hiện nay, các thiết bị đo Bz chủ yếu được đặt ở điểm Lagrange 1 (L1), cách Trái Đất khoảng 1,5 triệu km – nơi các tàu vũ trụ như ACE và DSCOVR hoạt động. Những thiết bị này chỉ có thể đo từ trường khi cơn bão đã tới rất gần Trái Đất, tức là chỉ có thể đưa ra cảnh báo trong khoảng 15 đến 60 phút – khoảng thời gian quý giá nhưng không đủ dài để có các phương án phản ứng linh hoạt hơn.

Theo các chuyên gia, để cải thiện khả năng dự báo, nhân loại cần đặt thêm các vệ tinh quan sát ở các điểm Lagrange khác như L4, L5 hoặc L3 – nơi có thể quan sát CME từ lúc mới rời khỏi Mặt Trời. Dù chi phí không nhỏ, các nhiệm vụ như vậy được đánh giá là hoàn toàn khả thi trong tương lai gần.

Một hệ thống quan trọng đang hoạt động là GONG (Mạng lưới Dao động Toàn cầu) – gồm 6 kính viễn vọng đặt tại nhiều nơi trên thế giới, theo dõi hoạt động của Mặt Trời gần như liên tục từ những năm 1990. GONG cung cấp hình ảnh cập nhật mỗi phút về bề mặt Mặt Trời, giúp phát hiện các vùng có nguy cơ phun trào mạnh.

Thời tiết vũ trụ hiện vẫn là lĩnh vực chưa được đầu tư tương xứng, dù ngày càng có vai trò quan trọng. Khi thế giới ngày càng phụ thuộc vào vệ tinh, hệ thống định vị và cơ sở hạ tầng điện toàn cầu, một sự kiện giống như Carrington năm 1859 – cơn bão Mặt Trời mạnh nhất từng được ghi nhận – nếu tái diễn, có thể gây thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ USD.

Dù chưa thể dự báo hoàn toàn chính xác, các nhà khoa học vẫn đang nỗ lực phát triển công cụ và mô hình để sớm nhận diện nguy cơ, nhằm bảo vệ Trái Đất khỏi những tác động cực đoan từ không gian vũ trụ.

Đọc báo điện tử Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng nhanh chóng, thuận tiện và an toàn hơn trên các thiết bị di động với Ứng dụng TNTP&NĐ Online

Tải ngay ứng dụng TNTP&NĐ Online TẠI ĐÂY

Bạn đang đọc bài viết Vì sao thời tiết vũ trụ khó dự đoán? tại chuyên mục Hành Trang của Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng gửi về hòm thư banbientap@thieunien.vn.

Bài liên quan

Bài Hành Trang khác

Châu Âu căng mình ứng phó với đợt nắng nóng kỷ lục

Nắng nóng cực đoan đang bao trùm nhiều quốc gia châu Âu, buộc chính quyền triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp như mở "điểm tránh nóng", miễn phí bể bơi, bảo tàng và rạp chiếu phim. Theo các nhà khoa học, đây là một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận và chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu.

El Nino có thể mạnh nhất lịch sử, thế giới đối mặt nguy cơ thời tiết cực đoan

Các mô hình dự báo khí hậu mới nhất cho thấy El Nino năm 2026 có thể trở thành một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận. Nhiệt độ mặt biển tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương đang tăng nhanh, làm dấy lên lo ngại về những tác động nghiêm trọng tới thời tiết, nông nghiệp và môi trường trên phạm vi toàn cầu.

Câu chuyện thú vị về cây vải tổ hơn 150 năm tuổi

Từ một hạt giống được mang về cách đây hơn 150 năm, cây vải tổ ở xã Thanh Hà (Hải Phòng) đã trở thành “cụ tổ” của giống vải thiều nổi tiếng khắp cả nước. Đến nay, cây vẫn xanh tốt, sai quả và là điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách mỗi mùa vải chín.

Vinamilk mang đến những trạm tiếp năng lượng giữa gala “Tổ quốc bình yên”

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân, chuỗi sự kiện Gala “Tổ quốc bình yên” tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM) thu hút hàng chục nghìn lượt khách với loạt trải nghiệm sinh động từ triển lãm, công nghệ trình chiếu hiện đại đến các hoạt động tương tác. Xuất hiện tại sự kiện ý nghĩa này, Vinamilk mang đến những trạm nạp năng lượng mát lành trước khi tiếp tục hành trình.

Văn hóa Việt Nam trong dòng chảy sáng tạo toàn cầu

Từ một sản phẩm giải trí đại chúng, công chúng có dịp nhìn rộng hơn về câu chuyện quảng bá văn hóa dân tộc trong thời đại toàn cầu hóa: làm thế nào để đưa bản sắc Việt Nam bước ra thế giới bằng tâm thế hiện đại, tự tin nhưng vẫn giữ được chiều sâu và lòng tự trọng văn hóa.