Tai nạn thương tích – mối nguy cận kề
Tai nạn, thương tích là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, tàn tật ở trẻ em. Mỗi năm, hàng trăm nghìn bạn nhỏ tại Việt Nam bị ảnh hưởng bởi những sự cố bất ngờ như đuối nước, ngã, bỏng, điện giật, tai nạn giao thông, bị vật sắc nhọn đâm phải, thậm chí là do bạo lực hoặc tự tử. Trong đó, đuối nước và tai nạn giao thông là hai nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ thương vong cao nhất ở trẻ em trong độ tuổi đến trường.
Hiểu rõ điều đó, ngày 19/7/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1248/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2021–2030. Đây là chương trình dài hạn với nhiều mục tiêu cụ thể, hướng đến xây dựng môi trường sống, học tập an toàn hơn cho trẻ em Việt Nam.
Mục tiêu rõ ràng, hành động quyết liệt
Theo Quyết định 1248, đến năm 2025 (tức chỉ còn hơn một năm nữa), chương trình đặt ra các mục tiêu: giảm tỷ suất trẻ em bị tai nạn, thương tích xuống dưới 550/100.000 trẻ em; giảm tỷ suất tử vong do tai nạn xuống dưới 16/100.000 trẻ em. Trong đó, số trẻ tử vong do đuối nước giảm ít nhất 10% so với năm 2020; giảm 5–10% trẻ em bị tai nạn giao thông đường bộ.
Đến năm 2030, các con số này tiếp tục được đặt ra cao hơn: dưới 500/100.000 trẻ bị thương tích và dưới 15/100.000 trẻ tử vong do tai nạn.
Song song với đó, chương trình hướng đến việc xây dựng môi trường an toàn cho trẻ: phấn đấu có ít nhất 8 triệu ngôi nhà đạt tiêu chí “Ngôi nhà an toàn”, 15.000 trường học đạt chuẩn “Trường học an toàn”, và 500 xã, phường đạt danh hiệu “Cộng đồng an toàn phòng, chống tai nạn thương tích trẻ em”.
Về giáo dục kỹ năng, đến năm 2030, ít nhất 95% trẻ em, cha mẹ và người chăm sóc trẻ được cung cấp thông tin, kiến thức và kỹ năng phòng tránh tai nạn. Khoảng 70% trẻ từ 6–16 tuổi biết kỹ năng an toàn môi trường nước và 60% biết bơi an toàn.
Nhiều hành động thiết thực
Thực hiện chương trình, trong 4 năm qua, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế (trước đây là Cục Trẻ em, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội) đã cùng phối hợp, đồng hành cùng các bộ, ngành và địa phương triển khai nhiều hoạt động cụ thể giúp giảm thiểu tai nạn thương tích ở trẻ em như: Đưa nội dung giáo dục kỹ năng phòng tránh tai nạn vào giờ sinh hoạt hoặc lồng ghép trong môn học trong nhà trường. Tổ chức lớp học bơi miễn phí cho học sinh ở vùng nông thôn, miền núi, nơi có nguy cơ đuối nước cao. Xây dựng các chiến dịch truyền thông về đội mũ bảo hiểm đúng cách, thắt dây an toàn trên xe, kỹ năng sơ cứu khi bị tai nạn… Tuyên truyền vận động nhiều gia đình chủ động cải tạo nhà cửa để đảm bảo an toàn như lắp chốt cửa, rào chắn cầu thang, ngăn ngừa tai nạn do điện.
Tại các tỉnh/thành phố, nhiều mô hình điểm về "Ngôi nhà an toàn", "Trường học an toàn" đã được nhân rộng. Tỉnh Thái Bình, Nghệ An, TP. Hồ Chí Minh… là những địa phương đi đầu trong việc đào tạo kỹ năng sống và xây dựng môi trường an toàn cho học sinh.
Vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng
Một trong những điểm quan trọng của chương trình là sự phối hợp giữa ba môi trường: gia đình – nhà trường – cộng đồng. Mỗi nơi đều có vai trò riêng trong việc bảo vệ bạn nhỏ khỏi nguy cơ tai nạn.
Gia đình cần quan tâm, dạy con kỹ năng sống, không để con chơi gần ao hồ, điện, lửa. Trường học cần tích cực giảng dạy kỹ năng thoát hiểm, cứu nạn, tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa, mời chuyên gia chia sẻ. Còn cộng đồng phải có các biển cảnh báo, rào chắn nơi nguy hiểm, không để trẻ em tiếp xúc với khu vực có rủi ro cao.
Bạn nhỏ cũng cần chủ động
Không chỉ người lớn, mỗi bạn nhỏ cũng cần trang bị cho mình kiến thức và kỹ năng cơ bản để phòng tránh tai nạn. Khi đi xe đạp phải đội mũ bảo hiểm. Không nghịch điện, lửa hay leo trèo ở nơi nguy hiểm. Nếu biết bơi, hãy bơi ở nơi có người lớn trông coi. Nếu không biết bơi – đừng xuống nước! Khi thấy bạn gặp nạn, không nhảy xuống cứu mà hãy gọi người lớn và tìm vật nổi để hỗ trợ.
Quan trọng hơn hết, bạn nhỏ cần mạnh dạn lên tiếng khi thấy nguy hiểm hoặc khi bản thân bị bạo lực, đe dọa – hãy gọi 111 để được hỗ trợ kịp thời.
Đến nay, chương trình đã đi được nửa chặng đường đầu tiên. Dù còn nhiều thách thức, nhưng những kết quả đạt được bước đầu cho thấy sự quan tâm mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước, các tổ chức và toàn xã hội đối với sự an toàn của trẻ em.
Từ những con số trong văn bản, đến những hành động cụ thể trong đời sống – mỗi người đều có thể chung tay để trẻ em được sống an toàn, phát triển lành mạnh, và có một tuổi thơ trọn vẹn.
