Ngày 15/5/1941, tại làng Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, Hội Nhi đồng Cứu quốc – tiền thân của Đội TNTP Hồ Chí Minh – chính thức được thành lập và trở thành thành viên của Mặt trận Việt Minh.
Ngày đầu thành lập, Đội chỉ có 5 đội viên. Anh Nông Văn Dền, bí danh Kim Đồng, được bầu làm đội trưởng. Bốn đội viên còn lại gồm: Nông Văn Thàn (bí danh Cao Sơn), Lý Văn Tinh (bí danh Thanh Minh), Lý Thị Nì (bí danh Thủy Tiên) và Lý Thị Xậu (bí danh Thanh Thủy).
Trong lịch sử Đội TNTP Hồ Chí Minh, anh Kim Đồng là tấm gương thiếu niên anh dũng, mưu trí. Anh hy sinh ngày 15/2/1943 khi vừa tròn 14 tuổi, trong lúc làm nhiệm vụ bảo vệ cán bộ cách mạng.
85 năm đã đi qua, nhưng những câu chuyện về các đội viên đầu tiên vẫn luôn được nhắc nhớ bằng sự trân trọng và xúc động.
Một dấu mốc đặc biệt được lưu lại trên Báo Thiếu Niên Tiền Phong số 214 ra ngày 8/5/1961 – số báo kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Đội. Trong số báo ấy có đăng chân dung 3 trong số 5 đội viên đầu tiên: anh Cao Sơn, chị Thanh Thủy và chị Thủy Tiên.
Khi đó, anh Cao Sơn đang làm việc tại xưởng ngói ở thị xã Cao Bằng. Ông mất năm 1986.
Hai chị Thanh Thủy và Thủy Tiên, cùng sinh năm 1928, đã gửi thư tới thiếu nhi cả nước. Trong lá thư viết ở tuổi 33, hai chị nhắn nhủ:
“Mong sao, các em cố gắng học hành, chăm chỉ lao động và xây dựng Đội, xứng đáng là cháu ngoan của Bác Hồ, góp vẻ vang đất nước, giữ vững tiếng thơm muôn đời”.
Cuối thư, hai chị gửi tặng thiếu nhi 4 câu thơ đầy tình cảm:
“Xuân niên khai bút, bút khai hoa
Chúc em vạn sự đắc quý đa
Năm mới quyết làm cho nước mới
Non sông Hồng Lạc, nở thêm hoa.”
Bà Thanh Thủy mất năm 1983, bà Thủy Tiên mất năm 2003.
Nhân dịp kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội TNTP Hồ Chí Minh, những trang báo Đội từ 65 năm trước được nhắc lại như một cách để các thế hệ đội viên hôm nay hiểu hơn về chặng đường lịch sử của tổ chức Đội và những con người đã đặt nền móng đầu tiên.
Dù thời gian trôi qua, chiếc khăn quàng đỏ vẫn luôn là biểu tượng đẹp của tuổi thơ, của tinh thần đoàn kết, lòng dũng cảm và khát vọng cống hiến. Với nhiều người, từng là đội viên chính là một niềm tự hào không thể nào quên.
Kỷ niệm ngày thành lập Đội năm nay đúng vào dịp cuối tuần, nhiều liên đội, nhà trường và các bạn thiếu nhi trên cả nước đã tổ chức những hoạt động ý nghĩa, thiết thực để cùng ôn lại truyền thống vẻ vang của Đội TNTP Hồ Chí Minh.
