Cụ thể hóa chủ trương bằng hành động
Ở khu dân cư, những nguy cơ ảnh hưởng đến trẻ em có thể xuất hiện ngay trong đời sống hằng ngày: bạo lực, xâm hại, bỏ rơi, tai nạn, thương tích hoặc thiếu điều kiện chăm sóc. Chính quyền cơ sở là một trong những lực lượng gần trẻ em và gia đình nhất, có trách nhiệm tiếp nhận thông tin, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và huy động các bên liên quan cùng hỗ trợ.
Chỉ thị số 28-CT/TW ngày 25/12/2023 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc nhấn mạnh trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, đồng thời đề cao sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Để thực hiện hiệu quả, cấp xã cần đưa mục tiêu về trẻ em vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phân công đầu mối phụ trách và dành nguồn lực phù hợp cho các nhiệm vụ cụ thể.
Một ví dụ là Kế hoạch số 371/KH-UBND ngày 28/9/2026 của UBND TP. Hà Nội về thực hiện Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2026-2030. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% gia đình có trẻ em được cung cấp kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ; 100% học sinh được hướng dẫn kỹ năng tự bảo vệ trước nguy cơ xâm hại, bạo lực học đường, bạo lực trên môi trường mạng và lao động trẻ em.
Thành phố Hà Nội cũng phấn đấu 95% cấp xã triển khai mô hình cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em liên ngành; 100% cấp xã thành lập phòng điều tra thân thiện. Đây là các chỉ tiêu cần được hiện thực hóa bằng sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và những lực lượng trực tiếp tiếp xúc với trẻ em.
Phát hiện sớm, hỗ trợ đúng lúc
Khi một trẻ em có dấu hiệu bị bạo lực, xâm hại, bỏ rơi hoặc cần được trợ giúp, việc đầu tiên là tiếp nhận thông tin, đánh giá mức độ nguy cơ và thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp theo quy định. Cán bộ phụ trách công tác trẻ em ở địa phương cần phối hợp với công an, trạm y tế, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và người chăm sóc để hạn chế nguy cơ trẻ tiếp tục bị tổn thương.
Quá trình hỗ trợ không dừng ở xử lý một vụ việc. Tùy hoàn cảnh, trẻ có thể cần được khám, điều trị, tư vấn tâm lý, tiếp tục đi học, trợ giúp pháp lý hoặc tiếp cận dịch vụ bảo trợ xã hội. Việc theo dõi sau can thiệp cũng quan trọng, bởi sự an toàn và khả năng phục hồi của trẻ cần được bảo đảm lâu dài; thông tin riêng tư của các em phải được tôn trọng, bảo vệ.
Ở cấp trung ương, Bộ Y tế thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực trẻ em. Cục Bà mẹ và Trẻ em là đơn vị chuyên ngành tham mưu, giúp Bộ Y tế triển khai chính sách, hướng dẫn chuyên môn và kiểm tra, giám sát công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em, trong đó có phòng, chống xâm hại, tai nạn, thương tích và phối hợp bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Cục cũng được giao quản lý, vận hành Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 - kênh tiếp nhận thông tin, tư vấn và kết nối hỗ trợ khi trẻ gặp nguy cơ.
Cùng với xử lý vụ việc, chính quyền cấp xã cần chú trọng phòng ngừa. Quyết định số 1248/QĐ-TTg ngày 19/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2021-2030, trong đó ưu tiên giảm tai nạn đuối nước và tai nạn giao thông. Ở cơ sở, nhiệm vụ này cần được cụ thể hóa bằng rà soát điểm nguy hiểm, cảnh báo tại ao hồ, công trình, khu vực giao thông phức tạp; hướng dẫn kỹ năng an toàn cho trẻ và nâng cao trách nhiệm giám sát của gia đình, cộng đồng.
Kết nối nguồn lực, duy trì trách nhiệm lâu dài
Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030 tiếp tục đặt trọng tâm vào hệ thống dịch vụ bảo vệ trẻ em. Chương trình phấn đấu 95% cấp xã triển khai mô hình cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em liên ngành; các trường hợp trẻ bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi khi được phát hiện phải được hỗ trợ, can thiệp kịp thời, phù hợp.
Để đạt mục tiêu, mỗi địa phương cần có đội ngũ phụ trách được bồi dưỡng nghiệp vụ, cơ chế phối hợp rõ ràng và cách thức tiếp nhận, chuyển gửi thông tin thuận tiện. Vai trò của các tổ chức Đoàn, Đội, hội phụ nữ, cơ sở y tế, trường học và người dân cũng cần được phát huy, nhất là trong hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ khuyết tật, trẻ sống ở vùng khó khăn và những em có nguy cơ bị tổn hại.
Hiệu quả bảo vệ trẻ em không chỉ thể hiện ở số kế hoạch hay buổi tuyên truyền được tổ chức, mà còn ở khả năng phát hiện kịp thời, hỗ trợ đến nơi đến chốn và ngăn ngừa nguy cơ tái diễn. Khi chính quyền cơ sở làm tốt vai trò kết nối, các chính sách mới thực sự đến được với từng gia đình, giúp trẻ em được bảo vệ, lắng nghe và phát triển trong môi trường an toàn.
