Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thừa cân là tình trạng cân nặng vượt quá mức phù hợp so với chiều cao, còn béo phì là sự tích lũy mỡ quá mức trong cơ thể, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Vì vậy, khi đánh giá tình trạng béo phì không chỉ dựa vào cân nặng mà còn cần xem xét tỉ lệ mỡ trong cơ thể.
Ở trẻ em, tình trạng thừa cân, béo phì thường được xác định dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) theo độ tuổi hoặc cân nặng so với chiều cao. Khi trẻ tăng cân quá nhanh so với biểu đồ tăng trưởng, phụ huynh có thể nhận thấy một số dấu hiệu như mặt tròn, cổ nhiều ngấn, mỡ bụng dày hoặc dễ đổ mồ hôi khi vận động.
Theo bác sĩ Dương Công Minh, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), trẻ thừa cân nếu không được kiểm soát sớm có nguy cơ cao phát triển thành béo phì khi trưởng thành. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đái tháo đường.
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, trẻ béo phì còn có thể gặp những vấn đề về tâm lí. Một số bạn nhỏ dễ bị trêu chọc, dẫn đến tự ti, ngại tham gia các hoạt động tập thể và ảnh hưởng đến việc học tập cũng như sự phát triển xã hội.
Về chế độ dinh dưỡng, bác sĩ Minh cho biết kiểm soát béo phì không phải là nhịn ăn mà là xây dựng khẩu phần ăn khoa học. Trẻ nên tăng cường các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt và ngũ cốc nguyên hạt. Những thực phẩm này giúp tạo cảm giác no lâu, đồng thời cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết.
Ngược lại, phụ huynh nên hạn chế cho trẻ sử dụng các thực phẩm giàu năng lượng như bánh kẹo ngọt, nước ngọt có ga, đồ ăn nhanh hoặc các món chiên rán nhiều dầu mỡ. Khi chế biến thức ăn, nên ưu tiên các phương pháp luộc, hấp hoặc nướng để giảm lượng chất béo trong khẩu phần.
Một quan niệm sai lầm khá phổ biến là trẻ béo phì cần ngừng uống sữa. Theo bác sĩ Minh, sữa vẫn là nguồn cung cấp đạm, canxi và nhiều vi chất quan trọng cho sự phát triển của trẻ. Nếu cần kiểm soát cân nặng, phụ huynh có thể cho trẻ sử dụng sữa ít béo hoặc sữa tách béo.
Bên cạnh chế độ ăn uống, tăng cường vận động cũng đóng vai trò quan trọng. Các bạn nhỏ nên tham gia các hoạt động thể chất như đi bộ, chạy nhảy, chơi thể thao hoặc phụ giúp những công việc đơn giản trong gia đình. Đồng thời, cần hạn chế thời gian xem tivi hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá lâu.
Theo các chuyên gia, mục tiêu kiểm soát béo phì ở trẻ em không phải là giảm cân nhanh mà là làm chậm tốc độ tăng cân, đồng thời vẫn bảo đảm trẻ phát triển chiều cao bình thường. Vì vậy, phụ huynh cần theo dõi tình trạng dinh dưỡng của con và tham khảo ý kiến bác sĩ để xây dựng chế độ ăn uống, sinh hoạt phù hợp.
