Tiểu thuyết Hành tinh trong ngõ nhỏ (NXB Thế giới) được bác sĩ Nguyễn Đông Hưng (bút danh Minh Hưng) thai nghén từ 5 năm thực hiện luận án nghiên cứu về rối loạn giao tiếp ở trẻ em Việt Nam từ 5 đến 16 tuổi. Không xây dựng hình ảnh những "thiên tài tự kỷ" có khả năng tính nhẩm siêu phàm, tác phẩm đưa người đọc đối diện thẳng với một thực tại khốc liệt. Đó là tiếng nghiến răng ken két lúc 2 giờ sáng, những cơn bùng nổ cảm xúc (meltdown) dữ dội cắn rách cả da thịt người mẹ, hay hình ảnh đứa trẻ lặng lẽ xếp thẳng tắp 50 vỏ hộp sữa để níu giữ một trật tự mong manh trước sự quá tải giác quan.
Thông qua câu chuyện đẫm nước mắt của nhân vật Bin và đôi vợ chồng Hùng - Liên, cuốn sách như một hồ sơ bệnh án xã hội, phơi bày trực diện những nỗi đau nhức nhối mà các gia đình đang gánh chịu.
Trước hết là bi kịch về gánh nặng tài chính khổng lồ khi chi phí can thiệp cá nhân cực kỳ đắt đỏ để đổi lấy vài âm thanh le lói giúp con bật âm, nhiều cha mẹ lao động nghèo đã phải bán đi nhẫn cưới, từng chỉ vàng hồi môn cuối cùng và cầm cố tương lai bằng những khoản nợ lớn.
Bên cạnh đó, sự tuyệt vọng khi y học nhận định "chưa thể chữa khỏi hoàn toàn" đã tạo ra khoảng trống niềm tin, khiến phụ huynh dễ trở thành nạn nhân của ma trận ngụy khoa học.
|
Theo báo cáo công bố vào tháng 4/2025 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tỷ lệ trẻ 8 tuổi được chẩn đoán mắc tự kỷ tại Mỹ đã chạm ngưỡng 1/31 trẻ (tương đương khoảng 3,2%), tăng mạnh so với mức 1/36 của những năm trước đó. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố ước tính trung bình có khoảng 1 trong 100 trẻ em trên toàn cầu sống chung với hội chứng này. Tại Việt Nam, tự kỷ đang trở thành một thách thức khổng lồ về cả y tế lẫn an sinh xã hội. Theo nguồn của Cục Thống kê vào tháng 3/2025, trong số 6,2 triệu người khuyết tật trên cả nước, có khoảng 1 triệu người mắc chứng tự kỷ, và tỷ lệ trẻ em sinh ra mắc chứng này ước tính là 1%. |
Cuốn sách cũng tái hiện một thống kê giật mình khi có tới 68% người chăm sóc chính mang dấu hiệu lo âu và trầm cảm lâm sàng. Những người làm cha, làm mẹ ấy không chỉ kiệt sức vì tiếng la hét của con trẻ mà còn phải gồng mình chịu đựng ánh nhìn kỳ thị, gièm pha từ cộng đồng xung quanh.
Đánh giá về tác phẩm, TS. Nguyễn Thị Phương (Viện Ngôn ngữ học - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhận định giá trị nổi bật của 54 chương sách chính là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tri thức y học và chất liệu đời thường. Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương chia sẻ, cô đã có cơ hội chứng kiến một phần quá trình tác giả nghiên cứu, làm việc và từng bước hình thành những câu chuyện trong cuốn sách này.
"Đó không phải kết quả của một quá trình viết đơn thuần mà là sự kết tinh từ nhiều năm quan sát, nghiên cứu, tiếp xúc với trẻ, lắng nghe cha mẹ và suy ngẫm về những vấn đề đặt ra trong thực tiễn. Chính quá trình ấy tạo nên chiều sâu và sự chân thành cho từng trang viết", TS. Nguyễn Thị Phương nói.
Tác giả Minh Hưng là một bác sĩ dành 5 năm ròng rã điền dã nghiên cứu về hội chứng tự kỷ, tác giả Minh Hưng thấu hiểu chân lý "số liệu không biết khóc". Chính điều đó đã thúc đẩy anh bước từ phòng nghiên cứu sang lĩnh vực văn chương hiện thực nhằm cất lên tiếng nói đại diện cho những gia đình đang âm thầm chiến đấu với hội chứng này.
"Tôi viết cuốn tiểu thuyết này không phải để phủ nhận khoa học, mà để lấp đầy những khoảng trống nhân văn mà y văn đã bỏ ngỏ. Hành trình này là sự chuyển dịch đau đớn từ tư duy Cure (Chữa khỏi) sang tư duy Care (Chăm sóc/Thấu cảm). Chúng ta can thiệp y tế không phải để biến các em thành người bình thường cho xã hội vừa mắt, mà để các em được hạnh phúc theo cách riêng", tác giả Minh Hưng nói.
