Internet và mạng xã hội ngày càng gắn với việc học tập, giải trí và kết nối của trẻ em. Nhưng cũng chính trong không gian ấy, những thông tin tưởng chừng rất bình thường như tên tuổi, hình ảnh, trường học, kết quả học tập hay địa chỉ sinh sống có thể bị chia sẻ rộng rãi, lưu lại lâu dài hoặc bị kẻ xấu khai thác.
Theo Luật sư, Trọng tài viên Lưu Thị Ngọc Lan - Công ty Luật TNHH Hà Lan, ranh giới giữa việc người lớn quan tâm, chia sẻ về trẻ với hành vi xâm phạm đời sống riêng tư đôi khi rất mong manh. Trẻ em có quyền được tôn trọng và bảo vệ bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, kể cả khi chính cha mẹ hoặc người thân là người đăng tải thông tin.
Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em; Trẻ em được pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác; được bảo vệ và chống lại sự can thiệp trái pháp luật đối với thông tin riêng tư
(Điều 21 Luật Trẻ em năm 2016).
Không phải thông tin nào về trẻ cũng có thể tùy ý đăng tải
Khung pháp lý bảo vệ trẻ em trên môi trường số hiện nay được bổ sung bởi nhiều quy định mới, trong đó có Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, Luật An ninh mạng năm 2025 và Luật Trẻ em năm 2016.
Theo Điều 33, Chương IV, Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 09/5/2017 quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em, thông tin bí mật đời sống riêng tư và bí mật cá nhân của trẻ em bao gồm: Thông tin về tên, tuổi, đặc điểm nhận dạng; thông tin về tình trạng sức khỏe, học tập, địa chỉ, hình ảnh cá nhân; thông tin về gia đình, các mối quan hệ, tài sản; các dữ liệu riêng tư khác mà việc công bố có thể gây ảnh hưởng tới an toàn và danh dự của trẻ.
Một nguyên tắc quan trọng của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân là khi xử lý dữ liệu cá nhân nhằm công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên, phải có sự đồng ý của trẻ em và người đại diện theo pháp luật, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Khoản 11, Điều 6 Luật Trẻ em năm 2016 quy định các hành vi bị nghiêm cấm: "Công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em mà không được sự đồng ý của trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên và của cha, mẹ, người giám hộ của trẻ em".
Điều đó có nghĩa, việc người lớn có quyền chăm sóc, đại diện cho trẻ không đồng nghĩa với việc có thể tùy ý công khai mọi thông tin của trẻ trên mạng.
Theo luật sư Lưu Thị Ngọc Lan, những thông tin cần đặc biệt thận trọng gồm hình ảnh cá nhân, tình trạng sức khỏe, thông tin gia đình, số điện thoại, nơi ở, trường lớp, kết quả học tập và các mối quan hệ của trẻ.
Thực tế, không khó bắt gặp trên mạng xã hội những bài đăng có đầy đủ ảnh trẻ, tên tuổi, tên trường, lớp học, thành tích, địa điểm vui chơi, thậm chí cả lịch sinh hoạt. Việc chia sẻ có thể xuất phát từ niềm vui hay mong muốn lưu giữ kỷ niệm, nhưng khi những dữ liệu này được tập hợp, chúng có thể tạo thành một "hồ sơ số" khá chi tiết về trẻ em.
Nguy cơ không chỉ nằm ở việc trẻ cảm thấy ngượng ngùng hoặc bị ảnh hưởng về tâm lý. Thông tin về trường lớp, địa chỉ, lịch trình có thể bị lợi dụng cho các hành vi lừa đảo, giả mạo, tiếp cận trẻ trái phép; hình ảnh của trẻ cũng có nguy cơ bị cắt ghép, sử dụng sai mục đích hoặc tạo nội dung giả bằng AI, Deepfake.
Luật An ninh mạng năm 2025 đã bổ sung quy định nghiêm cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để giả mạo trái pháp luật video, hình ảnh, giọng nói của người khác. Theo Khoản 10, Điều 6 Luật Trẻ em năm 2016 quy định các hành vi bị nghiêm cấm: "Cung cấp dịch vụ Internet và các dịch vụ khác; sản xuất, sao chép, lưu hành, vận hành, phát tán, sở hữu, vận chuyển, tàng trữ, kinh doanh xuất bản phẩm, đồ chơi, trò chơi và những sản phẩm khác phục vụ đối tượng trẻ em nhưng có nội dung ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của trẻ em".
Công khai đời tư của trẻ trái quy định có thể bị xử phạt
Bảo vệ quyền riêng tư của trẻ không chỉ dừng ở khuyến cáo. Theo Nghị định số 98/2026/NĐ-CP, hành vi công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em mà không có sự đồng ý theo quy định có thể bị phạt từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.
Các thông tin thuộc phạm vi được bảo vệ gồm tên, tuổi, đặc điểm nhận dạng, tình trạng sức khỏe, hình ảnh cá nhân, thông tin gia đình, tài sản, số điện thoại, nơi ở, trường lớp, kết quả học tập và quan hệ bạn bè của trẻ. Ngoài xử phạt, người vi phạm còn có thể bị buộc xin lỗi khi có yêu cầu và thu hồi, xóa, gỡ bỏ những thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ.
Luật sư Lưu Thị Ngọc Lan lưu ý, tùy tính chất và mức độ, hành vi sử dụng thông tin, hình ảnh của trẻ để xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc phục vụ mục đích trái pháp luật còn có thể phát sinh trách nhiệm dân sự hoặc trách nhiệm hình sự.
Như vậy, một thao tác đăng ảnh tưởng như đơn giản có thể kéo theo hệ quả lớn nếu thông tin xâm phạm quyền riêng tư hoặc bị sử dụng sai mục đích.
Trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội thế nào?
Một vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm là trẻ em bao nhiêu tuổi được lập tài khoản mạng xã hội.
Theo Nghị định số 147/2024/NĐ-CP, trường hợp người sử dụng dịch vụ mạng xã hội là trẻ em dưới 16 tuổi thì cha, mẹ hoặc người giám hộ theo pháp luật dân sự của trẻ phải đăng ký tài khoản bằng thông tin của mình, đồng thời có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ truy cập, đăng tải và chia sẻ.
Quy định này không đồng nghĩa với việc cấm trẻ em dưới 16 tuổi lên mạng. Điểm cốt lõi là trẻ không tự mình lập và sử dụng tài khoản mạng xã hội như một người trưởng thành mà cần có sự tham gia, quản lý và đồng hành của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Tuy nhiên, quy định pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thực thi trên thực tế. Trẻ có thể khai sai tuổi, sử dụng tài khoản của người khác hoặc tiếp cận nền tảng qua nhiều thiết bị. Vì thế, xác thực độ tuổi và trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng là một mắt xích quan trọng trong bảo vệ trẻ em.
Ba "lớp bảo vệ" cho trẻ trên môi trường mạng
Theo luật sư Lưu Thị Ngọc Lan, để trẻ em tham gia môi trường mạng an toàn cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình - nhà trường, cơ quan quản lý nhà nước và các nền tảng công nghệ.
Trước hết, gia đình cần thay đổi cách nhìn về quyền riêng tư của con. Cha mẹ nên hỏi ý kiến trẻ trước khi đăng tải hình ảnh, câu chuyện cá nhân; hạn chế công khai trường lớp, địa chỉ, lịch trình và những thông tin có thể giúp người lạ xác định danh tính, vị trí của trẻ. Với trẻ đã đủ 7 tuổi, việc tôn trọng ý kiến của con còn gắn với yêu cầu pháp luật về việc công bố, tiết lộ dữ liệu đời tư.
Nhà trường cần trang bị cho học sinh kiến thức về dữ liệu cá nhân, cách thiết lập quyền riêng tư, nhận diện lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, Deepfake và kỹ năng tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp nguy hiểm.
Cơ quan quản lý cần tiếp tục kiểm tra việc thực thi quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, xác thực tài khoản, xử lý nội dung xâm hại trẻ em; đồng thời duy trì những kênh tiếp nhận, hỗ trợ như Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Với các nền tảng mạng xã hội, trách nhiệm không chỉ là cung cấp một nút báo cáo. Các nền tảng cần có cơ chế xác thực độ tuổi, công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh, thiết lập quyền riêng tư phù hợp với trẻ em, phát hiện nội dung độc hại và xử lý nhanh khi dữ liệu của trẻ bị sử dụng trái phép.
Bảo vệ trẻ em trên mạng vì thế không có nghĩa là dựng một “bức tường” ngăn các bạn nhỏ tiếp cận công nghệ. Quan trọng hơn là xây dựng những hàng rào an toàn để trẻ được học tập, khám phá và sáng tạo trong không gian số mà quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và sự an toàn của các bạn luôn được tôn trọng.
