Ở tuổi vị thành niên, cảm xúc có thể thay đổi khá nhanh. Có ngày bạn vui vẻ, hào hứng nhưng cũng có lúc chỉ muốn ở một mình, dễ bực bội khi bị nhắc nhở hoặc tranh luận gay gắt với cha mẹ.
Một vài lần như vậy không có nghĩa là bạn đang gặp vấn đề. Tuy nhiên, nếu tình trạng cáu gắt, thu mình hay những cảm xúc tiêu cực xuất hiện thường xuyên, điều đáng quan tâm không chỉ là cách bạn cư xử mà còn là những gì đang diễn ra bên trong.
Đằng sau một cơn cáu giận có thể là gì?
Theo các chuyên gia trị liệu, trong một số trường hợp, những phản ứng chống đối ở tuổi vị thành niên có thể liên quan đến cảm giác bất an hoặc tự ti.
Khi muốn được chấp nhận, một số bạn có thể bắt chước hành vi của nhóm bạn hoặc phản ứng tiêu cực như một cách để bảo vệ mình. Những suy nghĩ như “mình không đủ tốt”, “chẳng ai hiểu mình” hay thường xuyên tự chỉ trích bản thân cũng có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta cư xử với những người xung quanh.
Tiến sĩ Jerry Weichman, nhà tâm lý học lâm sàng, cho rằng thái độ mạnh mẽ hoặc phản ứng gay gắt đôi khi có thể là cách một người che giấu cảm giác tổn thương, xấu hổ hay bất an.
Tuy nhiên, không phải mọi lần cáu giận hay tranh luận đều bắt nguồn từ những nguyên nhân này. Lo âu, tâm trạng buồn kéo dài, áp lực học tập, những chuyện xảy ra ở trường, trong gia đình hay căng thẳng trong các mối quan hệ cũng có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi.
Đôi khi chính bạn cũng chưa biết mình đang buồn, lo lắng hay tức giận vì điều gì. Khi chưa biết cách gọi tên và diễn đạt cảm xúc, chúng ta dễ thể hiện chúng bằng hành vi.
“Các em thường cho bạn thấy mình đang cảm thấy thế nào thay vì nói ra”, chuyên gia giải thích.
Đừng bỏ qua những thay đổi kéo dài
Ai cũng có những ngày không vui, mệt mỏi hoặc chỉ muốn được ở một mình. Vì vậy, một vài lần cáu gắt chưa phải điều đáng lo ngại.
Điều cần chú ý hơn là khi những thay đổi xuất hiện liên tục, kéo dài hoặc khác hẳn với bạn trước đây.
Chẳng hạn, gần đây bạn thường xuyên mất ngủ hoặc ngủ nhiều hơn bình thường, ăn uống thay đổi, dễ nổi nóng, buồn bã kéo dài, không muốn gặp bạn bè hay người thân, lo lắng quá mức hoặc cảm thấy việc học và những hoạt động mình từng yêu thích bỗng trở nên quá sức.
Đó có thể là lúc bạn cần quan tâm nhiều hơn đến cảm xúc của chính mình thay vì cố gắng chịu đựng hoặc tự trách rằng mình đang “khó tính”.
Bạn có thể thử dừng lại và tự hỏi: “Mình đang cảm thấy thế nào?”, “Chuyện gì khiến mình khó chịu?” hay “Điều gì đang làm mình lo lắng?”. Không phải lúc nào chúng ta cũng tìm được câu trả lời ngay, nhưng nhận ra rằng mình đang không ổn đã là một bước quan trọng.
Khi chưa muốn nói, bạn không cần ép mình phải kể ngay
Có những chuyện rất khó để nói thành lời, đặc biệt khi bạn đang tức giận hoặc buồn bã. Bạn không nhất thiết phải giải thích mọi thứ ngay lúc cảm xúc đang căng thẳng.
Nếu cuộc trò chuyện với cha mẹ có nguy cơ biến thành tranh cãi, bạn có thể xin một chút thời gian để bình tĩnh rồi quay lại nói chuyện sau. Khi đã sẵn sàng, hãy thử bắt đầu từ điều đơn giản nhất, chẳng hạn nói rằng bạn đang buồn, mệt, lo lắng hoặc cần ai đó lắng nghe.
Bạn cũng không nhất thiết phải kể mọi chuyện cùng một lúc. Chia sẻ từng chút một với người mình tin tưởng có thể dễ dàng hơn.
Người đó có thể là cha mẹ, anh chị, thầy cô, bạn bè đáng tin cậy hoặc một người lớn khiến bạn cảm thấy an toàn. Đôi khi, điều chúng ta cần trước tiên không phải một lời khuyên mà chỉ là có người chịu ngồi xuống và lắng nghe.
Nếu cảm giác buồn bã, lo âu, cáu gắt hay muốn thu mình kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc học, sinh hoạt và các mối quan hệ, đừng ngại tìm kiếm sự giúp đỡ. Hãy chia sẻ với một người lớn mà bạn tin tưởng để cùng tìm sự hỗ trợ phù hợp từ chuyên gia tâm lý hoặc nhân viên y tế.
Cáu giận hay muốn ở một mình đôi khi chỉ là những cảm xúc thoáng qua. Nhưng cũng có lúc, đó là cách cơ thể và tâm trí nhắc chúng ta rằng có một điều gì đó cần được lắng nghe và chăm sóc.
