Trong ký ức của tôi, bức tranh ngày mùa là những sân phơi ăm ắp thóc vàng. Tụi con nít được giao nhiệm vụ trông nom cửa nhà và “đi thóc” trong lúc người lớn tiếp tục bận rộn gặt hái những thửa lúa ngoài đồng. Cứ độ vài ba tiếng sân thóc lại phải “đi” một lần cho mau “khén”. Đôi bàn chân bé xíu đi từng đường ngang dọc thật nhanh để trốn cái nắng hừng hực trên đầu và cái nóng bỏng rát dưới chân.
Ngày mùa trong tôi còn là những đường rơm ngút ngàn. Đâu đâu cũng thấy rơm trải thảm vàng những lối đi. Rơm chệm chệ, ngất ngưởng trên hàng rào. Rơm tràn xuống cả những chân ruộng khô nứt nẻ chân chim. Rơm quấn quýt những vòng xe đạp…
Chao ôi! Nhớ nhất là những trưa trời nắng cháy đội nón ra đường trở rơm. Dưới cái nắng như thiêu như đốt, những bàn tay cầm liềm, cầm xỉa hoặc chiếc gậy thoăn thoắt xới lên từng lớp rơm vàng óng. Có lần vì say nắng, say rơm mà đôi chân bước liêu xiêu như vừa gặp ảo ảnh. Xong được cái phần việc nhọc nhằn ấy thì mồ hôi đã tứa ra như tắm, mặt mày đỏ tưng bừng.
Nhưng có lẽ cực hơn cả là những chiều chạy cơn dông. Trẻ con, người lớn cuống quýt, hết hốt lúa rồi lại đến xây rơm, ai cũng “vắt chân lên cổ mà chạy”. Thế mà có bữa dông đến mau quá, chẳng kịp trở tay nên lúa, rơm ướt hết!
Cứ sau mỗi buổi gặt sẽ được một mẻ lúa, mẻ rơm. Gặp nắng to, lúa chỉ cần phơi đôi ngày đã “khén”. Lựa lúc trời nổi gió, mẹ và chị mang lúa ra “rê”. Những hạt thóc chắc mẩy thi nhau chảy xuống rào rào nghe rất vui tai. Tụi con nít hò nhau ca bài “rê” thóc: “Hạt thóc chắc ở lại. Hạt thóc lép bay xa. Cho mẹ ta niềm vui được mùa”. Lúc đó tôi đã nghĩ, với người nông dân chân lấm tay bùn sẽ chẳng có niềm hạnh phúc nào lớn hơn thế nữa!
Thóc “rê” xong tới đâu thì cho vào bồ, vào cót, còn rơm thì được chất quanh một cái cọc tre vững chãi đóng trước hoặc sau vườn. Khi lúa trên đồng dần vãn cũng là lúc ngọn cây rơm cao dần. Bố phải vo từng ôm rơm chắc nịch, choãi chân mới quẩy được rơm lên. Xong xuôi bố đội lên đầu ngọn rơm cái nón cũ bạc màu trông ngộ mà thương!
Trẻ con khoái rơm nên thi nhau trèo lên đống rơm, lộn nhào trên rơm, ném rơm vào nhau túi bụi. Thích nhất là trò nấp mình trong rơm chơi cút bắt, tìm nhau đỏ mắt phải xin hàng, nhưng tiếng cười thì vang mãi không thôi…
Khi công việc đồng áng đã xong, các mẹ, các chị đong lấy lon gạo mới vừa xay cho vào nồi, vo rồi đậy nắp vung cẩn thận và bắt đầu nổi lửa. Chẳng mấy chốc mà nồi cơm đã sôi, mẹ nhấc cái vung, dùng đôi đũa cả quấy sơ để gạo không bị đứng nồi, sau đó hạ lửa nhỏ để nồi cơm sôi lọc bọc. Khi nước trong nồi đã cạn, hạt gạo nở bung, tỏa mùi thơm nghi ngút.
Mâm cỗ cúng cơm mới, ngoài cơm còn có thêm rượu, thịt. Đó là lời cảm tạ của nhà nông với đất trời, vũ trụ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu. Đó còn là lòng thành kính, biết ơn tổ tiên, ông bà phù hộ cho con cháu sức khỏe làm ăn mạnh giỏi.
Cứ như thế đồng đi qua những mùa gặt, tôi lớn lên, bao con người từ làng lớn lên. Hạnh phúc góp nhặt từ những điều tưởng chừng bé nhỏ, sẽ theo tôi suốt cả cuộc đời!
Nguyễn Thị Hòe
(Xóm Minh Tiến, xã An Hòa, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An)
