Những lợi ích và tác hại khi trẻ em tham gia môi trường mạng

Tiên Ngân
Internet mở ra một thế giới rộng lớn để trẻ em học tập, kết nối và sáng tạo. Nhưng nếu thiếu kỹ năng và sự đồng hành của người lớn, không gian ấy cũng có thể mang đến nhiều nguy cơ như tin giả, lừa đảo, bắt nạt hay xâm hại trực tuyến.

Cánh cửa mở ra tri thức và sáng tạo

Chỉ với một thiết bị kết nối Internet, chúng mình có thể tìm kiếm bài giảng, đọc sách điện tử, xem các video khoa học, học ngoại ngữ hay khám phá những điều mình yêu thích. Không gian mạng vì thế ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong học tập và đời sống của trẻ em.

Theo UNICEF, Internet không còn đơn thuần là công cụ bổ trợ mà đã trở thành một phần quan trọng trong việc trẻ em vui chơi, kết nối, học tập và phát triển kỹ năng. Những hoạt động trực tuyến phù hợp cũng có thể góp phần giúp trẻ hình thành các kỹ năng số cần thiết.

Bạn Nguyễn Lam Ngọc, học sinh lớp 9A2, trường Quốc tế Châu Á Thái Bình Dương (tỉnh Gia Lai), chia sẻ: “Tớ đã sử dụng mạng Internet và AI hỗ trợ mình mọi lúc, mọi nơi trong học tập. Khi giải bài tập, tớ dùng AI để gợi ý các hướng đi mới hoặc kiểm tra bài làm đúng hay sai”.

Mạng Internet mở ra cơ hội học tập và kết nối cho trẻ em.
Mạng Internet mở ra cơ hội học tập và kết nối cho trẻ em.

Với những môn khoa học xã hội, Lam Ngọc sử dụng công cụ tìm kiếm và AI để tổng hợp thông tin về sự kiện lịch sử, giải thích ký hiệu bản đồ hay tìm hiểu thêm về tác giả, tác phẩm. Tuy nhiên, những thông tin tìm được vẫn cần được đối chiếu với sách giáo khoa, tài liệu đáng tin cậy và hướng dẫn của thầy cô.

Không chỉ hỗ trợ học tập, Internet còn giúp chúng mình giữ liên lạc với gia đình, bạn bè và tìm thấy những cộng đồng có chung sở thích. Đây cũng là không gian để trẻ em thử sức với viết lách, hội họa, làm video, sáng tác, lập trình hay nhiều hình thức sáng tạo khác.

Với các bạn ở những nơi còn hạn chế về điều kiện tiếp cận tài liệu, môi trường số còn có thể mở rộng cơ hội học tập, giao tiếp và tiếp cận nhiều nguồn thông tin mới.

Những "góc tối" không thể xem nhẹ

Internet đem đến nhiều lợi ích nhưng thế giới trực tuyến không phải lúc nào cũng an toàn. Trẻ em có thể vô tình bắt gặp thông tin sai lệch, nội dung không phù hợp với lứa tuổi; bị người khác lấy hình ảnh, thông tin cá nhân; gặp lừa đảo, dụ dỗ hoặc trở thành nạn nhân của bắt nạt trực tuyến.

ThS. Phan Thị Lan Hương - Chuyên gia Bảo vệ quyền trẻ em, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quyền trẻ em - cho rằng môi trường mạng mang đến cho trẻ nhiều kiến thức, kỹ năng và những nội dung tích cực, song cũng tồn tại không ít nguy cơ.

Cô Lan Hương chia sẻ: “Khi trẻ em tham gia mạng xã hội, các em học hỏi ở đó nhiều kiến thức, kỹ năng tốt đẹp được lan tỏa tích cực. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có nhiều nguy cơ mà trẻ gặp phải: xâm hại trên mạng, lừa đảo, dụ dỗ với những hành vi xấu; trẻ có thể trở thành nạn nhân nhưng cũng có thể trở thành người đi bắt nạt trên mạng với những đứa trẻ khác”.

Tài liệu dẫn trường hợp tháng 10/2025, một clip ghi cảnh nam sinh tại Sóc Sơn (Hà Nội) bị nhóm bạn bắt nạt được đưa lên mạng xã hội. Không chỉ phải chịu hành vi bạo lực trực tiếp, nạn nhân còn đối diện với việc hình ảnh bị phát tán trên không gian mạng, kéo dài thêm những ảnh hưởng về tâm lý.

ThS. Phan Thị Lan Hương nhấn mạnh, trẻ em cần được trang bị kỹ năng sử dụng Internet an toàn.
ThS. Phan Thị Lan Hương nhấn mạnh, trẻ em cần được trang bị kỹ năng sử dụng Internet an toàn.

Một nguy cơ khác là lộ thông tin cá nhân. Hình ảnh, số điện thoại, địa chỉ, tên trường, lớp học hay những thông tin riêng tư nếu được chia sẻ thiếu cẩn trọng có thể bị người khác sử dụng sai mục đích.

Nguy hiểm hơn, trẻ em có thể gặp người lạ tìm cách làm quen, dụ dỗ, lừa đảo hoặc yêu cầu gửi hình ảnh, thông tin riêng tư và giữ bí mật với người lớn. Trong những tình huống như vậy, các bạn không nên tiếp tục tương tác mà cần nhanh chóng tìm đến cha mẹ, thầy cô hoặc một người lớn đáng tin cậy để được giúp đỡ.

Để hạn chế những rủi ro ấy, trẻ em cần được trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ, bảo vệ dữ liệu cá nhân và biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp tình huống bất thường.

Biến Internet thành người bạn hữu ích

Điều quan trọng không phải là tránh xa Internet, mà là biết sử dụng Internet an toàn, có trách nhiệm và đúng mục đích.

Đặc biệt, khi sử dụng AI hay công cụ tìm kiếm để học tập, chúng mình không nên sao chép câu trả lời một cách máy móc. Hãy coi công nghệ là công cụ gợi ý, sau đó tự suy nghĩ, kiểm chứng và hoàn thành bài bằng kiến thức của mình.

Bạn hãy nhớ bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng nhé!
Bạn hãy nhớ bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian mạng nhé!

Bên cạnh kỹ năng của trẻ, sự đồng hành của người lớn cũng rất quan trọng. ThS. Phan Thị Lan Hương khuyến nghị cha mẹ cần chủ động tìm hiểu Internet để có thể đồng hành, học cùng, chơi cùng và xem cùng con. Khi trẻ mắc lỗi trên mạng, thay vì chỉ trách mắng, người lớn cần lắng nghe, phân tích và hướng dẫn để trẻ em biết cách sửa sai.

Internet có thể là một lớp học lớn, một thư viện rộng mở và một sân chơi sáng tạo. Nhưng giống như bất kỳ không gian nào khác, môi trường mạng chỉ thực sự hữu ích khi chúng mình biết chọn lọc thông tin, bảo vệ bản thân và sử dụng công nghệ một cách văn minh, có trách nhiệm.

Đọc báo điện tử Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng nhanh chóng, thuận tiện và an toàn hơn trên các thiết bị di động với Ứng dụng TNTP&NĐ Online

Tải ngay ứng dụng TNTP&NĐ Online TẠI ĐÂY

Bạn đang đọc bài viết Những lợi ích và tác hại khi trẻ em tham gia môi trường mạng tại chuyên mục Kỹ Năng Sống của Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng gửi về hòm thư banbientap@thieunien.vn.

Bài liên quan

Bài Kỹ Năng Sống khác

Phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em: Trách nhiệm không của riêng ai

Bạo lực, xâm hại trẻ em có thể bắt đầu từ một dấu hiệu rất nhỏ: một mâu thuẫn chưa được giải quyết, một lời trêu chọc đi quá giới hạn hay sự im lặng của một bạn nhỏ đang gặp nguy hiểm. Vì vậy, phòng ngừa từ sớm, phát hiện kịp thời và tạo môi trường để trẻ em biết cách lên tiếng đang trở thành yêu cầu quan trọng của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Lỡ ai đó thất vọng về mình thì sao?

Bạn muốn ba mẹ vui, thầy cô hài lòng, bạn bè quý mến. Điều đó chẳng có gì sai. Nhưng nếu lúc nào cũng sợ người khác thất vọng về mình, bạn rất dễ tự tạo áp lực.

Trang bị kỹ năng cho trẻ em để trở thành một công dân số khi tham gia môi trường mạng

Môi trường số mở ra nhiều cơ hội học tập, kết nối và sáng tạo cho trẻ em, nhưng cũng đặt các bạn trước nguy cơ từ nội dung độc hại, lừa đảo, bắt nạt, xâm hại và lạm dụng công nghệ. Trở thành một công dân số vì thế không chỉ là biết sử dụng thiết bị, mà còn là biết tự bảo vệ, ứng xử có trách nhiệm và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần.

Vì sao đôi khi chúng ta bỗng cáu gắt, thu mình?

Có những lúc bạn chẳng muốn nói chuyện với ai, dễ nổi nóng hoặc phản ứng mạnh dù chuyện xảy ra không quá lớn. Đằng sau những thay đổi ấy có thể là áp lực, bất an hoặc những cảm xúc mà chính chúng ta cũng chưa biết cách gọi tên.