Có những người dành cả đời mình để lắng nghe tiếng nói của tuổi thơ, để làm bạn với thiếu nhi và bền bỉ gieo những hạt mầm đẹp đẽ vào tâm hồn các em. Nhà văn, nhà báo Nguyễn Phan Khuê người con của vùng quê Kinh Bắc giàu truyền thống văn hóa là một người như thế.
Từ những tập truyện “Đại úy tí hon”, “Quà của ông ngoại” đến “Hương hoa hoàng lan” hay mới nhất là cuốn truyện tranh xinh xắn “Vương quốc của nàng tiên áo trắng”, tác giả Nguyễn Phan Khuê luôn dành cho thiếu nhi một tình cảm trìu mến, trong sáng và sâu nặng. Ở mỗi trang viết, người đọc nhận ra một trái tim hiểu trẻ em, yêu trẻ em và luôn mong muốn nâng đỡ tâm hồn trẻ em bằng những điều đẹp đẽ nhất.
Tháng Năm của những ước mơ và khát vọng lớn lên
Tình yêu ấy một lần nữa được ngân lên trong ca khúc “Mênh mang ngả bước tháng Năm” với ca từ trong sáng cùng giai điệu vừa tha thiết, vừa hào sảng. Bài hát không chỉ kể câu chuyện của mùa chia tay tuổi học trò mà còn mở ra trước mắt người nghe một chân trời rộng lớn, nơi những đội viên mang trên vai chiếc khăn quàng đỏ đang chuẩn bị bước vào hành trình trưởng thành với bao khát vọng và ước mơ.
Chia sẻ cảm xúc khi sáng tác ca khúc, nhà văn, nhà báo Nguyễn Phan Khuê cho biết: “Những mùa tháng Năm rất quen thuộc của tuổi học trò. Đó là mùa của nắng hạ, tiếng ve, hoa phượng và những cuộc chia tay dưới mái trường để bước vào những ngưỡng mới của cuộc sống. Tháng Năm không chỉ là mùa của lưu luyến. Tháng Năm còn là mùa các em lớn lên, mang theo hành trang tuổi thơ để bước vào những chân trời rộng mở”.
“Biển màu xanh, khăn quàng em màu đỏ
Biển rộng dài, vai thắm nắng hạ sang...”
Ngay từ những câu hát đầu tiên, ca khúc đã tạo nên một bức tranh đẹp và giàu sức gợi. Màu xanh của biển đặt cạnh màu đỏ của khăn quàng. Một bên là không gian mênh mang, rộng lớn; một bên là biểu tượng thiêng liêng của thiếu nhi Việt Nam. Hai gam màu ấy gặp nhau, làm bật lên hình ảnh thiếu nhi Việt Nam trong thời đại mới: trong sáng, tươi vui, nhưng cũng đầy bản lĩnh và hoài bão.
Ở đây, ca từ không chỉ miêu tả cảnh sắc. “Biển rộng dài” là hình ảnh của tương lai, của những con đường đang mở ra trước mắt các em. “Vai thắm nắng hạ sang” không chỉ là vẻ đẹp của tuổi học trò trong nắng tháng Năm, mà còn gợi cảm giác các em đang mang trên vai niềm tin, trách nhiệm và những ước mơ lớn.
Để tạo nên những hình tượng vừa gần gũi vừa giàu sức gợi trong ca khúc, nhà văn, nhà báo Nguyễn Phan Khuê đã gửi gắm vào đó vốn sống và tình yêu thiếu nhi được bồi đắp qua hơn 30 năm gắn bó với các bạn nhỏ, từ những ngày làm phóng viên, biên tập viên đến khi đảm nhiệm vai trò Tổng Biên tập tờ báo của Đội thân yêu, cùng gần 20 năm là Ủy viên Hội đồng Đội T.Ư. Bởi vậy, “Mênh mang ngả bước tháng Năm” không chỉ là một bài hát về tuổi học trò mà còn là lời nhắn gửi của một người suốt đời đồng hành cùng thiếu nhi, mong các em luôn nuôi dưỡng những ước mơ đẹp, lòng dũng cảm và khát vọng vươn tới những chân trời rộng lớn để mai này góp sức xây dựng quê hương, đất nước.
Nổi bật trong ca khúc là hình tượng cánh hải âu với Khăn quàng đỏ - biểu tượng cho thiếu nhi Việt Nam thời đại mới: hồn nhiên, trong sáng nhưng giàu bản lĩnh và hoài bão. Hải âu vốn không mang màu xanh biếc, nhưng giữa biển trời bao la và trong ánh nhìn trong veo của tuổi thơ, cánh chim ấy đã trở thành “cánh hải âu xanh biếc” của niềm tin, khát vọng và những ước mơ đang lớn lên mỗi ngày.
Hình tượng ấy càng trở nên sống động từ những chuyến công tác của tác giả với cương vị Giám đốc Quỹ học bổng Vừ A Dính, Phó Chủ nhiệm CLB “Vì Hoàng Sa – Trường Sa thân yêu” đã tới thăm quân và dân trên đảo Sinh Tồn. Giữa muôn trùng khơi Tổ quốc, những chiếc khăn quàng đỏ trên vai các bạn thiếu nhi trên đảo đã để lại ấn tượng sâu sắc, trở thành nguồn cảm hứng để tác giả gửi vào ca khúc một tình yêu tha thiết với biển đảo quê hương, niềm tự hào dân tộc và niềm tin vào thế hệ măng non Việt Nam đang lớn lên cùng những khát vọng đẹp.
Khăn quàng đỏ - điểm tựa để cho thiếu nhi bay xa
Một ca khúc viết cho thiếu nhi sẽ rất dễ thương nếu chỉ có nắng, gió, sân trường và nụ cười. Nhưng “Mênh mang ngả bước tháng Năm” không dừng lại ở vẻ đẹp êm đềm ấy. Bài hát có cả “biển khơi dậy sóng”, có “bao điều xa lạ”, có những mênh mang mà bất cứ ai cũng sẽ gặp trên hành trình trưởng thành.
“Hải âu ơi giữa biển khơi dậy sóng
Có muốn quàng khăn đỏ thắm như em”.
Qua những ca từ, tác giả không tạo ra một thế giới chỉ toàn màu hồng, cũng không né tránh những thử thách mà các em sẽ gặp khi bước vào đời. “Biển khơi dậy sóng” là hình ảnh của khó khăn, của những điều chưa khám phá ra. “Bao điều xa lạ” là thế giới rộng lớn phía trước, nơi các bạn cần học cách trưởng thành, tự tin và bản lĩnh hơn mỗi ngày.
Từng câu hát như một lời động viên ấm áp. Sóng gió có thể lớn, biển khơi có thể rộng, nhưng các bạn không đơn độc. Trên vai mang Khăn quàng đỏ và luôn có các tổ chức Đoàn Đội, thầy cô, bạn bè, gia đình nâng bước.
Điệp khúc vang lên như một lời gọi tha thiết:
“Hãy về đây cánh hải âu xanh biếc
Bao muôn trùng chẳng có dài rộng quá...
Hãy lớn lên với bao điều xa lạ
Khăn đỏ quàng thắm lại những tháng năm”.
Tác giả gợi lên một hình ảnh có sức ngân vang với lời gọi trở về với cội nguồn, với mái trường, tình bạn, tình thầy trò, tình yêu quê hương và những bài học đầu đời. Chiếc khăn quàng đỏ không chỉ thuộc về hiện tại, mà sẽ đi cùng ký ức chúng ta qua năm tháng. Khi lớn lên, mỗi người có thể đi qua nhiều con đường, gặp nhiều đổi thay, nhưng sắc khăn quàng đỏ vẫn có thể nhắc ta nhớ về phần đẹp nhất trong tâm hồn mình.
Với nhà văn, nhà báo Nguyễn Phan Khuê, viết cho thiếu nhi không chỉ là viết những điều vui tươi, dễ thương. Quan trọng hơn, mỗi tác phẩm cần biết nâng đỡ tâm hồn, giúp các bạn nhỏ biết rung động trước cái đẹp, biết tin vào điều thiện, biết yêu gia đình, quê hương, đất nước và biết hướng về những giá trị nhân văn. “Với các em học sinh, tháng Năm luôn là khoảng thời gian thật đặc biệt, gắn với những kỷ niệm đẹp của tuổi học trò, của mùa chia tay và những ước mơ phía trước. Nhưng nhìn rộng hơn, điều đáng nhớ nhất trong mỗi đời người lại chính là những năm tháng mang trên vai chiếc khăn quàng đỏ, khi tâm hồn còn trong trẻo, đầy hoài bão và khát vọng. Vì thế, trong ca khúc này, "tháng Năm" không chỉ là tháng cuối của năm học, mà còn là biểu tượng cho những năm tháng tuổi thơ đẹp đẽ ấy. Tôi mong khi giai điệu vang lên, mỗi người sẽ nhớ về quãng đời mang khăn quàng đỏ với tất cả niềm tin, ước mơ và những giá trị tốt đẹp đã nâng bước mình trưởng thành", Nhà văn, nhà báo Nguyễn Phan Khuê chia sẻ.
Bởi vậy, “Mênh mang ngả bước tháng Năm” không chỉ là một bài hát của mùa chia tay. Ca khúc còn là lời nhắn gửi yêu thương tới thiếu nhi Việt Nam: hãy cứ lớn lên, hãy cứ bay xa, hãy dũng cảm bước vào những điều mới mẻ, nhưng đừng quên sắc khăn quàng đỏ từng thắm trên vai mình.
